Khi mới mở tiệm, bạn lấy hàng ít nên khó xin được giá như tiệm lâu năm, nhưng vẫn thương lượng được nhiều thứ quan trọng hơn giá. Đổi hàng lỗi, lấy lẻ theo thùng nhỏ, giữ giá trong một thời gian, giao kèm chuyến, cho xem hàng mới trước: với tiệm mới, những điều kiện này thường quyết định có sống qua sáu tháng đầu hay không, còn vài phần trăm giá nhập thì để sau.
Bài này dành cho chủ tiệm tạp hoá, quầy phụ kiện, shop quần áo nhỏ, quán ăn mới mở đang tìm mối hàng ở chợ đầu mối hoặc đại lý gần nhà. Nội dung đi từ việc hiểu mối hàng cần gì ở một khách nhỏ, đến danh sách điều kiện nên hỏi, câu nói cho lần gặp đầu và cách để sau vài tháng bạn đủ vị thế thương lượng lại giá. Mọi số liệu là ví dụ giả định.
Mối hàng nhìn một tiệm mới như thế nào
Đặt mình vào chỗ người bán buôn: mỗi ngày họ tiếp nhiều khách, có khách lấy cả xe, có khách lấy vài thùng. Một tiệm mới với đơn nhỏ mang lại ít tiền và nhiều rủi ro: không biết có trả tiền đúng hẹn không, có lấy đều không, hay vài tháng là đóng cửa. Vì vậy họ thường đưa giá lẻ cao hơn một chút, không cho nợ, ít mặn mà với chuyện đổi hàng. Điều đó không phải coi thường, mà là cách họ tự bảo vệ trước khách chưa quen.
Hiểu được điều này, bạn sẽ thấy việc thương lượng với mối hàng lúc đầu không phải là ép họ hạ giá, mà là làm cho họ bớt lo. Một khách nhỏ nhưng trả tiền gọn, lấy đều đặn, ít đòi hỏi vô lý và nói chuyện rõ ràng là khách mà bất kỳ mối hàng nào cũng muốn giữ. Bạn chưa có số lượng, nhưng bạn có thể có sự tin cậy, và tin cậy là thứ dần dần chuyển thành giá tốt.
Cũng nên nhớ, mối hàng thường có những khách lớn đang được ưu đãi. Nếu bạn đòi ngay mức giá của họ, câu chuyện sẽ dừng ở đó. Nếu bạn hỏi "với đơn như của em thì anh có thể giúp em những gì", cửa sẽ mở ra nhiều hơn.
Những thứ người bán nhỏ có trong tay để thương lượng
Trả tiền ngay. Với nhiều mối hàng, tiền mặt hoặc chuyển khoản ngay lúc nhận hàng có giá trị hơn một đơn lớn nhưng trả chậm. Đây là thế mạnh tự nhiên của tiệm mới chưa xin nợ.
Lấy đều theo lịch. Một lịch nhập hàng cố định mỗi tuần giúp mối hàng dự trù hàng. Khi bạn nói được "tuần nào em cũng lấy vào thứ Ba", bạn đang trao cho họ một điều có thật.
Ít đổi hàng, đổi có lý do. Khách hay trả hàng tuỳ tiện làm mối hàng ngại. Cam kết chỉ đổi khi hàng lỗi, hàng hết hạn và báo trong thời gian ngắn giúp họ yên tâm hơn khi chấp nhận điều khoản đổi.
Nhận hàng linh hoạt. Bạn có thể tự chở, nhận hàng giờ thấp điểm, hoặc chấp nhận giao chung chuyến với khách khác. Những việc nhỏ này giúp mối hàng giảm chi phí giao.
Thông tin từ thị trường. Tiệm bán lẻ biết khách hỏi gì, món nào bán chậm. Chia sẻ những điều đó cho mối hàng khiến bạn thành người hữu ích, không chỉ là người mua.
Nên xin điều kiện gì trước, giá để sau
Không phải điều kiện nào cũng quan trọng như nhau với tiệm mới. Bảng dưới đây xếp theo mức ảnh hưởng tới sức sống của tiệm trong vài tháng đầu, và mức độ dễ xin với mối hàng.
| Điều kiện | Vì sao quan trọng với tiệm mới | Mức dễ xin |
|---|---|---|
| Đổi hàng lỗi, hàng hết hạn | Tiệm chưa biết món nào bán chậm, dễ kẹt hàng hỏng | Dễ nếu cam kết báo sớm, có bằng chứng |
| Lấy lẻ theo thùng nhỏ, lốc nhỏ | Đỡ đọng vốn, thử được nhiều mặt hàng | Trung bình, có thể chịu giá cao hơn chút |
| Giữ giá trong một thời gian | Tính giá bán ổn định, khỏi đổi giá liên tục | Trung bình, thường giữ được vài tuần |
| Giao kèm chuyến | Đỡ tiền xe và thời gian đi lấy hàng | Tuỳ tuyến, dễ nếu tiệm nằm trên đường giao |
| Hàng mẫu, hàng dùng thử | Thử khách trước khi lấy cả thùng | Khó với hàng đắt, dễ với hàng mới ra |
| Giảm giá nhập | Tăng lãi mỗi món | Khó khi đơn còn nhỏ |
Đọc bảng từ trên xuống, bạn sẽ thấy thứ dễ xin nhất lại thường giúp tiệm mới nhiều nhất. Một tiệm không kẹt hàng hỏng, không đọng vốn vào những thùng lớn bán chậm, thường có lãi thật sự cao hơn một tiệm được giá rẻ nhưng ôm hàng tồn.
Câu nói mẫu cho buổi gặp đầu tiên
Buổi đầu nên ngắn, rõ ràng và không vội đòi giá. Những câu sau dùng được khi bạn đến tận nơi hoặc nhắn tin trước khi ghé.
- "Dạ em mới mở tiệm tạp hoá ở khu chợ phường bên cạnh, dự tính tuần nào cũng lấy hàng một lần. Em muốn hỏi bên mình nhận khách lấy ít như em không ạ."
- "Đơn đầu em lấy thử khoảng chục loại, mỗi loại một lốc. Anh chị cho em biết với số lượng này thì giá lẻ và giá theo thùng chênh nhau bao nhiêu."
- "Em trả tiền ngay khi nhận hàng. Hàng lỗi hoặc gần hết hạn mà em báo trong ba ngày thì bên mình đổi giúp em được không ạ."
- "Giá này anh chị giữ cho em trong một tháng được không, để em in bảng giá cho ổn định."
- "Nếu sau vài tháng em lấy đều và tăng số lượng, em có thể quay lại nói chuyện về giá với anh chị chứ ạ."
Câu cuối mở đường cho cuộc thương lượng sau mà không đòi hỏi gì ngay. Bạn để lại ấn tượng của một người làm ăn lâu dài, biết mình đang ở đâu.
Gom đơn với tiệm khác: khi nào nên, khi nào không
Một cách tiệm nhỏ hay dùng để có giá tốt hơn là gom đơn với vài tiệm quen cùng lấy một mối. Ba bốn tiệm mỗi tiệm vài thùng cộng lại thành một đơn đủ lớn, mối hàng giao một chuyến, giá có thể tốt hơn. Cách này hợp khi các tiệm ở gần nhau, bán khác khu khách hoặc khác mặt hàng chính, và có một người đủ tin cậy đứng ra nhận hàng, chia hàng.
Rủi ro nằm ở chuyện tiền và trách nhiệm. Nếu một tiệm chậm trả phần mình, người đứng ra gom đơn phải gánh. Nếu hàng thiếu hoặc lỗi, ai chịu phải nói rõ từ trước. Vì vậy gom đơn chỉ nên làm với người bạn đã biết cách làm ăn, mỗi tiệm chuyển tiền phần mình trước khi đặt, và có một bảng ghi số lượng từng tiệm mà ai cũng xem được.
Cũng nên báo thẳng với mối hàng rằng đây là đơn gom. Giấu đi rồi bị phát hiện, mối hàng có thể cảm thấy bị lợi dụng. Nói thật thì họ biết cách tính, và thường vẫn sẵn lòng nếu việc giao nhận đơn giản hơn với họ.
Sau ba đến sáu tháng: chuẩn bị thương lượng lại giá
Khi đã lấy hàng đều một thời gian, bạn có một thứ mới để thương lượng: lịch sử mua hàng. Làm theo các bước dưới đây để cuộc nói chuyện có căn cứ.
- Cộng lại số tiền đã nhập từ mối này mỗi tháng, ghi cả số lần trả tiền đúng hẹn.
- Xem những mặt hàng bạn lấy nhiều nhất, đó là chỗ nên xin giá trước.
- Hỏi giá tham khảo ở một hai nơi khác cho đúng những món đó, ghi lại cả điều kiện đi kèm, không chỉ giá.
- Hẹn gặp mối hàng vào lúc vắng khách, nói rằng bạn muốn làm ăn lâu dài và muốn xem lại giá cho vài mặt hàng chính.
- Đưa ra đề nghị cụ thể, ví dụ tăng số lượng mỗi lần lấy để đổi lấy giá thùng cho cả những món đang lấy lẻ.
- Ghi lại thỏa thuận mới bằng tin nhắn để hai bên cùng nhớ.
Đừng dùng giá nơi khác để doạ bỏ đi nếu bạn không thực sự định đi. Nói "bên kia báo giá thế này, nhưng em muốn ở lại với anh chị nếu được giá gần như vậy" vừa thật vừa giữ được quan hệ.
Kiểm hàng khi nhận và báo lỗi đúng cách để giữ điều khoản đổi
Xin được điều khoản đổi hàng lỗi mới là một nửa, nửa còn lại là dùng nó sao cho mối hàng không thấy phiền. Cách đơn giản nhất là kiểm hàng ngay lúc nhận, trước mặt người giao: đếm số thùng, xem bao bì có móp, rách, ướt không, xem hạn dùng của vài món ở các thùng khác nhau. Mất năm phút lúc nhận hàng tiết kiệm cho bạn cả buổi tranh luận sau này.
Khi phát hiện lỗi sau đó, báo càng sớm càng tốt, kèm ảnh chụp rõ món lỗi, số lô hoặc hạn dùng nếu có, và nói rõ bạn muốn đổi hay trừ tiền vào lần lấy sau. Tin nhắn kiểu "Dạ lô hàng thứ Ba có ba gói bị rách bao bì, em chụp gửi chị, chị cho em đổi khi giao lô tới nhé" ngắn gọn, có bằng chứng và đưa sẵn cách giải quyết. Mối hàng chỉ cần gật.
Bạn cũng nên để riêng hàng lỗi một góc, giữ nguyên bao bì, đừng tự ý bán giảm giá rồi mới báo đổi. Điều khoản đổi hàng là sự tin tưởng mối hàng dành cho bạn; dùng nó đúng cách là cách để lần sau xin thêm điều gì, bạn có sẵn uy tín.
Những điều không nên làm với mối hàng khi còn mới
Không nên nói quá lên về quy mô tiệm hay số lượng sẽ lấy để được giá tốt. Mối hàng làm lâu năm nhìn đơn đầu là đoán được, và khi lời hứa không thành, bạn mất đúng thứ quý nhất của tiệm mới là sự tin cậy. Nói thật về số lượng hiện tại và kế hoạch tăng dần thì vẫn tốt hơn.
Không nên đổi mối liên tục chỉ vì chênh một chút giá. Mỗi lần đổi, bạn mất lịch sử mua hàng, mất những ưu đãi nhỏ đã tích được và phải bắt đầu lại từ vị trí khách lạ. Giữ một hai mối chính cho mỗi nhóm hàng và một mối dự phòng thường là cách cân bằng.
Cuối cùng, không nên trả hàng tuỳ tiện hay chậm báo hàng lỗi. Khi đã thoả thuận đổi trong ba ngày, đến ngày thứ mười mới báo là bạn tự làm yếu điều khoản mình đã xin được. Những việc nhỏ đó quyết định lần sau bạn xin gì, mối hàng có gật hay không.
Câu hỏi thường gặp
Mới mở tiệm có nên xin giá như tiệm lâu năm không?
Thường không nên đòi ngay, vì mối hàng định giá theo số lượng và độ tin cậy. Thay vào đó, xin những điều kiện như đổi hàng lỗi, lấy lẻ theo thùng nhỏ, giữ giá một thời gian. Sau vài tháng lấy đều và trả tiền đúng hẹn, bạn có căn cứ để thương lượng lại giá.
Lấy hàng ở chợ đầu mối hay đại lý gần nhà thì dễ thương lượng hơn?
Mỗi nơi có thế mạnh riêng. Chợ đầu mối thường có giá tốt hơn và nhiều lựa chọn nhưng ít linh hoạt về đổi hàng và giao hàng. Đại lý gần nhà có thể giao kèm, đổi hàng dễ và quen mặt nhanh. Nhiều tiệm mới kết hợp cả hai tuỳ nhóm hàng.
Có nên gom đơn với tiệm khác để được giá tốt?
Nên, nếu các tiệm ở gần, tin nhau và thoả thuận rõ chuyện tiền và trách nhiệm khi hàng lỗi. Mỗi tiệm nên chuyển tiền phần mình trước khi đặt, và nên nói thẳng với mối hàng rằng đây là đơn gom để họ tính giá phù hợp.
Mối hàng không cho đổi hàng lỗi thì làm sao?
Hỏi rõ lý do, có thể họ từng gặp khách trả hàng tuỳ tiện. Đề nghị điều kiện chặt hơn như báo trong thời gian ngắn, chụp ảnh lỗi, giữ nguyên bao bì. Nếu vẫn không được, cân nhắc lấy ít hơn ở mối này cho nhóm hàng dễ lỗi và tìm nơi khác linh hoạt hơn.
Khi nào nên đổi mối hàng?
Khi mối hàng thường xuyên giao sai, giao thiếu, hàng kém chất lượng, hoặc giá chênh nhiều so với nơi khác sau khi bạn đã thử thương lượng mà không thay đổi. Đổi vì chênh một chút giá thường không đáng, vì bạn mất lịch sử mua hàng và những ưu đãi đã tích lũy.
Có nên ghi thoả thuận với mối hàng ra giấy không?
Với tiệm nhỏ, một tin nhắn tóm tắt giá, điều kiện đổi hàng, thời hạn giữ giá là đủ để hai bên cùng nhớ. Khi đơn lớn dần hoặc có công nợ, nên có biên nhận và sổ đối chiếu rõ ràng hơn để tránh nhầm lẫn về sau.