HiepThuong.comHiệp Thương
Đàm phán cho người mới bắt đầu

Hỏi để hiểu bên kia khi thương lượng: nghe trước, đề nghị sau

Vì sao người mới nên hỏi trước khi đề nghị, hỏi gì để hiểu điều bên kia lo và cần, cách nghe cho người kia muốn nói tiếp, và những câu hỏi làm hỏng việc.

Older Vietnamese market vendor and a young customer leaning toward each other across a vegetable stall in Bắc Ninh, mid conversation, shallow depth of field, faces softly blurred

Người mới thương lượng nên dành phần đầu cuộc nói chuyện để hỏi và nghe, trước khi đưa ra đề nghị. Hỏi giúp bạn biết bên kia lo gì, cần gì, có gì sẵn sàng đổi; những điều đó quyết định đề nghị nào sẽ được gật đầu. Đề nghị đưa ra khi chưa hiểu bên kia giống như mua quà cho người mình chưa biết sở thích: có khi trúng, phần lớn là trượt.

Hỏi để hiểu không phải là tra hỏi hay khéo léo moi thông tin. Nó là thái độ tò mò thật về người đối diện, kèm vài kỹ thuật đơn giản để người kia thấy được lắng nghe và muốn nói tiếp. Bài này giải thích vì sao hỏi trước lại quan trọng với người mới, nên hỏi về những gì, cách nghe cho đúng, cách xử lý khi người kia không muốn trả lời, và những kiểu câu hỏi vô tình làm hỏng không khí.

Vì sao người mới nên hỏi trước khi đề nghị

Khi hồi hộp, người ta có xu hướng nói nhiều. Người mới thường mở đầu bằng một tràng lý do vì sao mình cần, rồi đưa đề nghị, rồi chờ phản ứng. Bên kia lúc đó chỉ có hai lựa chọn: đồng ý hoặc phản bác. Nếu họ phản bác, cuộc nói chuyện nhanh chóng thành giằng co. Mở đầu bằng câu hỏi thay đổi thế cờ: bên kia được nói trước, cảm thấy được tôn trọng, và bạn có thông tin để điều chỉnh đề nghị trước khi nói ra.

Hỏi trước còn giúp tránh một lỗi đắt giá: đề nghị ít hơn điều bên kia sẵn sàng cho. Ví dụ giả định: bạn định xin chủ nhà giảm năm trăm nghìn tiền thuê vì tường bị thấm. Trước khi nói, bạn hỏi anh có định sửa tường không. Anh trả lời đang tìm thợ chống thấm cả dãy, chỉ lo người thuê phải chuyển đồ ra vài ngày. Lúc đó đề nghị tốt nhất có khi không phải là giảm tiền, mà là bạn tự dọn đồ gọn một góc để thợ làm, đổi lại được sửa ngay trong tuần.

Cuối cùng, câu hỏi làm dịu không khí. Một người đang bực rất khó tiếp tục bực khi được hỏi chân thành "Chuyện này làm anh khó xử ở điểm nào?". Câu hỏi chuyển người kia từ thế phòng thủ sang thế giải thích, và người đang giải thích thì sẵn lòng nghe lại hơn.

Nên hỏi về những gì

Không cần chuẩn bị hàng chục câu. Năm nhóm câu hỏi dưới đây phủ gần hết những điều bạn cần biết trong một cuộc thương lượng đời thường. Chọn một hai câu mỗi nhóm, tuỳ tình huống.

  • Điều họ muốn đạt: "Anh mong chuyện này xong theo hướng nào?" hay "Với chị, kết quả thế nào là ổn?"
  • Điều họ lo: "Nếu làm theo cách em nói, anh lo nhất điều gì?" Câu này thường lộ ra rào cản thật mà họ chưa nói.
  • Ràng buộc của họ: "Chuyện này anh tự quyết được hay cần hỏi ai nữa?", "Hạn chót bên chị là khi nào?" Biết ràng buộc giúp bạn không đề nghị điều họ không có quyền đồng ý.
  • Cách họ nhìn vấn đề: "Theo anh thì chuyện bắt đầu từ đâu?" Mỗi người kể một câu chuyện khác nhau về cùng một việc; nghe phiên bản của họ giúp bạn tránh tranh cãi về điều đã qua.
  • Ý tưởng của họ: "Anh thấy mình có thể làm gì khác không?" Người tự đưa ra ý tưởng thường gắn bó với nó hơn ý tưởng được người khác đề xuất.

Nhóm câu hỏi về ràng buộc hay bị bỏ qua nhất. Rất nhiều cuộc thương lượng mất công vì người mới thuyết phục nhân viên một cửa hàng, rồi mới biết người đó không có quyền giảm giá. Hỏi sớm "ai là người quyết" giúp bạn nói chuyện đúng người hoặc nhờ họ chuyển lời đúng cách.

Cách nghe để người kia muốn nói tiếp

Nhắc lại bằng lời của mình. Sau khi người kia nói, gói ý của họ vào một câu: "Vậy là anh lo nếu giảm cho em thì các phòng khác cũng đòi, đúng không?" Câu nhắc lại cho họ biết bạn đã nghe, và cho họ cơ hội sửa nếu bạn hiểu sai. Đây là kỹ thuật đơn giản nhất mà hiệu quả nhất.

Gọi tên cảm xúc một cách nhẹ nhàng. "Nghe như chị khá mệt vì chuyện này rồi." Gọi tên cảm xúc không phải là đồng ý với mọi điều họ nói, mà là ghi nhận. Người được ghi nhận cảm xúc thường bình tĩnh hơn và bớt nhắc đi nhắc lại.

Chịu được khoảng lặng. Sau khi hỏi, hãy chờ. Người mới hay sợ im lặng nên vội gợi ý câu trả lời hoặc hỏi tiếp câu khác. Vài giây im lặng cho người kia thời gian nghĩ, và câu trả lời sau khoảng lặng thường thật hơn.

Đừng chuẩn bị câu đáp trong lúc người kia đang nói. Đây là thói quen khó bỏ nhất. Nếu đang nghĩ mình sẽ phản bác thế nào, bạn không còn nghe nữa. Thử tập trung vào việc tìm một điều mình chưa biết trong lời người kia; khi tìm thấy, ghi nhận nó trước khi nói ý mình.

Hỏi tiếp vào chi tiết. "Anh nói các phòng khác cũng đòi, anh từng gặp chuyện đó rồi à?" Câu hỏi tiếp cho thấy bạn quan tâm thật, và chi tiết thường chứa manh mối cho cách giải quyết.

Câu hỏi giúp hiểu và câu hỏi làm hỏng việc

Cùng một ý định, cách hỏi khác nhau cho kết quả rất khác. Bảng dưới đặt cạnh nhau những kiểu câu dễ gặp.

Câu dễ làm hỏng không khíVấn đềCâu nên dùng thay
"Sao anh lại làm vậy?"Nghe như buộc tội, người kia phải tự bào chữa"Anh có thể kể em nghe chuyện diễn ra thế nào không?"
"Chị thấy em nói đúng không?"Câu hỏi dẫn dắt, chỉ chờ một câu trả lời"Chị nhìn chuyện này thế nào?"
"Anh chỉ muốn tiền thôi đúng không?"Gán động cơ, xúc phạm"Ngoài chuyện chi phí, anh còn lo điều gì nữa không?"
"Em hỏi lần cuối, có giảm không?"Câu hỏi kiêm doạ, đẩy người kia vào thế phải giữ"Nếu không giảm được giá, mình có thể điều chỉnh phần nào khác không anh?"
Hỏi liên tiếp năm câu không chờ trả lờiNgười nghe thấy bị tra hỏiMột câu, chờ, nhắc lại, rồi mới hỏi tiếp

Điểm chung của cột giữa là những câu đó đặt người kia vào thế bị xét xử. Cột phải mời họ kể và giải thích. Khác biệt nằm ở thái độ nhiều hơn là ở từ ngữ: nếu bạn tò mò thật, giọng nói tự nhiên sẽ khác.

Khi người kia không muốn trả lời

Không phải ai cũng sẵn lòng chia sẻ. Có người ngại, có người nghĩ chia sẻ là để lộ điểm yếu, có người đơn giản là đang bực. Đừng ép. Thay vào đó, hãy chia sẻ trước một chút về mình. "Em nói thật là em lo chuyện tiền nhà tháng này hơi căng, nên muốn bàn sớm với anh." Khi bạn mở lòng trước, người kia thường thấy an toàn hơn để nói lại.

Một cách khác là đưa ra vài khả năng để họ chọn. "Anh ngại vì chuyện chi phí, hay vì sợ mất thời gian tìm thợ?" Câu hỏi có lựa chọn dễ trả lời hơn câu hỏi mở, nhất là với người ít nói. Nếu họ nói "không phải cả hai", bạn đã biết thêm một điều và có thể hỏi tiếp.

Nếu người kia vẫn im lặng hoặc trả lời cụt lủn, có thể đây không phải lúc. Một câu nhẹ nhàng là đủ: "Chắc anh đang bận, em nhắn lại anh tối nay hoặc mai nhé." Hẹn lại không phải là bỏ cuộc. Nhiều cuộc thương lượng tốt nhất diễn ra ở lần nói chuyện thứ hai, khi cả hai đã có thời gian nghĩ.

Cũng có những người cố tình không trả lời để bạn tự lộ hết thông tin. Bạn không cần nghi ngờ ai ngay từ đầu, nhưng nếu thấy cuộc nói chuyện chỉ chạy một chiều, hãy cân bằng lại: chia sẻ ở mức vừa phải, giữ kín điểm dừng, và chờ bên kia đáp lại trước khi nói thêm.

Hỏi trong nhà, ngoài chợ và nơi làm việc khác nhau thế nào

Với người thân. Câu hỏi nên mềm và mở về cảm xúc nhiều hơn về chi tiết. "Dạo này chuyện đưa đón con làm anh mệt lắm hả?" mở cửa tốt hơn "Tuần này anh đón con được mấy buổi?". Người thân thường không cãi nhau vì lịch đón con mà vì cảm giác một người gánh nhiều hơn; hỏi về cảm giác đó trước giúp phần chia lịch sau dễ hơn hẳn.

Với người bán, thợ, chủ nhà. Câu hỏi nên cụ thể, xoay quanh cách họ tính và ràng buộc của họ. "Giá này anh tính gồm những phần nào?", "Thợ bên anh làm mấy ngày thì xong?". Hỏi cách tính không phải để bắt bẻ, mà để tìm phần nào còn linh hoạt: có khi tiền công cứng nhưng tiền vật tư đổi được, có khi giá cứng nhưng lịch giao đổi được.

Với đồng nghiệp, cấp trên. Câu hỏi nên hướng về mục tiêu chung của công việc. "Với dự án này, chị thấy phần nào cần xong trước nhất?" giúp cuộc nói chuyện thành hai người cùng giải một bài toán, thay vì một người xin, một người cho. Hỏi về ưu tiên cũng giúp bạn đề xuất đổi phần việc ít quan trọng lấy thêm thời gian cho phần quan trọng.

Với con tuổi teen. Hỏi để hiểu thế giới của con, không để tìm lỗi. "Buổi đó các bạn định làm gì?" nghe khác hẳn "Đi đâu mà về muộn?". Trẻ lớn rất nhạy với giọng tra hỏi; khi thấy được hỏi thật lòng, các con thường tự đưa ra đề nghị hợp lý hơn bố mẹ nghĩ.

Một lượt hỏi mẫu trong mười phút

Ghép các ý trên lại, đây là trình tự gợi ý cho phần đầu một cuộc thương lượng đời thường, ví dụ khi bạn muốn bàn với đồng nghiệp chia lại việc trong tuần cao điểm.

  1. Nêu chủ đề và mục tiêu chung trong một câu: "Tuần này việc dồn quá, em muốn bàn với chị cách chia để cả hai không phải ở lại muộn."
  2. Hỏi về tình hình của họ: "Tuần này bên chị đang vướng những việc gì?"
  3. Nghe, nhắc lại: "Vậy chị đang phải xong báo cáo quý trước thứ Năm, đúng không?"
  4. Hỏi về điều họ lo: "Nếu em nhờ chị thêm phần nhập số liệu, chị lo nhất chuyện gì?"
  5. Chia sẻ tình hình của mình ngắn gọn, có sự thật.
  6. Hỏi ý tưởng: "Chị thấy mình chia thế nào thì hợp?"
  7. Chỉ sau đó mới đưa đề nghị của mình, và điều chỉnh theo những gì vừa nghe.

Mười phút hỏi và nghe nghe có vẻ dài, nhưng nó thường tiết kiệm cả tiếng giằng co về sau. Khi đề nghị được đưa ra dựa trên điều bên kia vừa nói, họ khó từ chối hơn, vì chính họ đã cung cấp nguyên liệu cho nó.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi nhiều có làm mình trông thiếu tự tin không?

Thường là ngược lại. Người hỏi đúng chỗ cho thấy họ bình tĩnh và quan tâm tới việc giải quyết. Thiếu tự tin lộ ra ở chỗ khác: nói vòng vo, xin lỗi liên tục, hoặc vội nhượng bộ. Chỉ cần câu hỏi có mục đích và bạn nghe câu trả lời thật sự.

Nên hỏi bao nhiêu câu trước khi đưa đề nghị?

Không có con số cố định. Với việc nhỏ, hai ba câu là đủ. Dấu hiệu bạn đã hỏi đủ là bạn tóm tắt được bằng một câu điều bên kia muốn và điều họ lo, và họ gật đầu khi nghe bạn tóm tắt. Lúc đó là thời điểm tốt để nói đề nghị.

Nếu hỏi xong mới biết bên kia muốn điều mình không đáp ứng được thì sao?

Biết sớm vẫn tốt hơn biết muộn. Bạn nói thẳng phần mình không làm được, rồi hỏi xem trong những điều họ cần còn phần nào bạn giúp được. Nếu thật sự không có điểm chung, hai bên dừng lại sớm mà không mất thời gian hay mất lòng.

Có nên ghi chép khi đang nghe không?

Với cuộc nói chuyện có nhiều con số, ngày tháng như thuê nhà hay sửa chữa, ghi vài chữ là hợp lý và cho thấy bạn nghiêm túc. Với chuyện gia đình hay tình cảm, ghi chép có thể làm không khí cứng; hãy nghe kỹ rồi ghi lại sau.

Làm sao để hỏi mà không nghe như đang tra hỏi?

Hỏi từng câu một, chờ trả lời, nhắc lại điều vừa nghe trước khi hỏi tiếp, và xen vào đó chia sẻ của mình. Giọng nhẹ, câu bắt đầu bằng "anh thấy", "chị nghĩ" thay vì "tại sao". Cuộc nói chuyện có qua có lại sẽ không giống một buổi thẩm vấn.

Lắng nghe có nghĩa là phải đồng ý với người kia không?

Không. Lắng nghe là hiểu điều họ nói và cho họ biết mình đã hiểu. Bạn vẫn có quyền không đồng ý, và nên nói điều đó sau khi đã ghi nhận ý của họ. Người cảm thấy được hiểu thường dễ chấp nhận lời không đồng ý hơn người bị cắt lời.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138