Khi một quán cà phê hay văn phòng gần nhà muốn đặt hàng của bạn đều đặn mỗi tuần, đó là cơ hội có doanh thu ổn định, nhưng cũng là lúc dễ nhận một mức giá quá thấp và một kỳ thanh toán quá dài. Thương lượng tốt ở đây là gắn giá với điều kiện: số lượng tối thiểu, lịch giao cố định, thời hạn trả tiền, cách xử lý hàng lỗi. Giá chỉ là một dòng trong thoả thuận.
Bài này dành cho tiệm bánh, quầy trái cây, tiệm nước, cơ sở làm đồ ăn nhỏ được mời cung cấp đều cho quán, nhà hàng nhỏ, văn phòng, lớp học. Bạn sẽ biết cách báo giá, câu nên hỏi, các điều khoản nên thống nhất và cách giữ mối lâu dài mà không ôm rủi ro quá sức. Các con số là ví dụ giả định.
Khách mua đều khác khách lẻ ở chỗ nào
Khách lẻ mua một lần, trả tiền ngay, không đòi hỏi gì thêm. Khách mua đều như quán cà phê lấy bánh mỗi sáng hay văn phòng đặt trái cây mỗi tuần thì khác: họ mua số lượng lớn hơn, cần đúng giờ, cần chất lượng đều, và thường muốn trả tiền theo tuần hoặc theo tháng. Đổi lại, bạn có một khoản doanh thu dự đoán được, dễ lên kế hoạch nhập nguyên liệu.
Chính vì lợi ích đó mà người bán nhỏ hay vội gật đầu với mọi yêu cầu. Giá thấp hơn giá lẻ khá nhiều, giao sớm hơn giờ mở cửa, trả tiền cuối tháng, đổi hàng không cần lý do. Gộp lại, đơn đều có thể lời ít hơn bán lẻ, lại chiếm vốn và công sức. Có tiệm nhận ba bốn khách mối như vậy rồi mới thấy cuối tháng thiếu tiền nhập hàng vì khách chưa trả.
Vì vậy trước khi báo giá, bạn cần nghĩ như một nhà cung cấp, dù nhỏ: đơn này tốn của mình những gì, mình cần gì để đơn này có lời, và mình chịu được rủi ro chậm trả đến mức nào.
Câu nên hỏi trước khi báo giá
Đừng báo giá ngay trong cuộc gọi đầu tiên. Hỏi đủ những điều dưới đây để biết đơn này thực sự trông như thế nào.
- Mỗi lần lấy bao nhiêu, mỗi tuần mấy lần, số lượng có thay đổi theo ngày không.
- Cần giao giờ nào, giao tận nơi hay khách tự lấy, ai nhận hàng.
- Quy cách cụ thể: kích cỡ, đóng gói, có cần in tên quán hay đóng hộp riêng không.
- Thanh toán thế nào: trả ngay mỗi lần, theo tuần hay theo tháng, chuyển khoản hay tiền mặt, có cần hoá đơn không.
- Hàng bán không hết hoặc bị lỗi xử lý ra sao.
- Họ đang lấy ở đâu và vì sao muốn đổi, nếu họ sẵn lòng chia sẻ.
- Thời gian dùng thử trước khi quyết định đặt lâu dài.
Câu hỏi về lý do đổi nhà cung cấp đặc biệt hữu ích. Nếu họ bỏ nơi cũ vì giao trễ, bạn biết cần giữ đúng giờ; nếu bỏ vì giá, bạn biết họ sẽ ép giá và cần cẩn thận hơn.
Ghi các câu trả lời vào một trang giấy, rồi về nhà mới tính giá. Báo giá vào hôm sau kèm bảng điều kiện rõ ràng cho thấy bạn làm việc nghiêm túc, và tránh được con số buột miệng mà sau này phải xin sửa.
Báo giá theo bậc và điều kiện, không báo một con số trơn
Một con số trơn dễ bị ép xuống. Báo giá gắn với điều kiện giúp khách thấy rõ họ được gì khi cam kết nhiều hơn. Ví dụ giả định cho bánh mì ngọt giao cho quán cà phê.
| Điều kiện | Giá mỗi chiếc | Ghi chú |
|---|---|---|
| Giá lẻ tại tiệm | 15.000 đồng | Giá tham chiếu |
| Dưới 30 chiếc mỗi lần, trả ngay | 14.000 đồng | Giao tận nơi trong bán kính gần |
| Từ 30 chiếc mỗi lần, ít nhất ba lần mỗi tuần | 12.500 đồng | Cố định lịch giao |
| Như trên, thanh toán theo tuần | 13.000 đồng | Thêm phần bù cho việc chờ tiền |
| Như trên, thanh toán theo tháng | 13.500 đồng | Chỉ áp dụng sau một tháng trả đúng hẹn |
| Đổi quy cách riêng (hộp in tên quán) | Cộng thêm theo chi phí hộp | Báo riêng |
Bảng như vậy làm cuộc thương lượng chuyển từ "bớt chút được không" sang "quán chọn điều kiện nào". Khách muốn giá thấp nhất thì cam kết số lượng và trả nhanh; muốn trả chậm thì chấp nhận giá cao hơn một chút. Đó là trao đổi công bằng.
Hai tuần dùng thử: biến buổi thử thành thoả thuận lâu dài
Phần lớn quán và văn phòng muốn thử trước khi đặt đều. Đây là lúc bạn chứng minh điều mình đã nói, và cũng là lúc bạn xem khách có đáng giữ không. Làm theo trình tự này để buổi thử có kết luận rõ.
- Thống nhất từ đầu thời gian thử, số lượng, giá thử và cách thanh toán trong thời gian thử, thường là trả ngay mỗi lần.
- Giao đúng giờ tuyệt đối trong những ngày thử, kể cả phải dậy sớm hơn hay nhờ người giao thay.
- Cuối tuần đầu nhắn hỏi người nhận hàng và chủ quán: số lượng có vừa không, khách của quán phản hồi thế nào.
- Ghi lại những gì quán thay đổi giữa chừng, như tăng giảm số lượng, đổi giờ, để biết đơn thật sự sẽ trông ra sao.
- Kết thúc thời gian thử, gửi tóm tắt: số lượng trung bình, mức giá theo bảng điều kiện, kỳ thanh toán đề nghị.
- Hẹn một buổi ngắn để chốt, và xin xác nhận bằng tin nhắn trước khi bắt đầu giao theo giá chính thức.
Nếu sau hai tuần bạn thấy đơn tốn sức hơn dự tính, đây là lúc tốt nhất để điều chỉnh giá hoặc điều kiện, trước khi thành thói quen của cả hai bên.
Những điều khoản nên thống nhất ngay từ đầu
Lịch giao và giờ giao. Ghi rõ ngày nào, giờ nào, giao ở đâu, ai nhận. Thêm một câu về việc báo trước khi thay đổi số lượng, chẳng hạn trước một ngày.
Chất lượng và cách kiểm. Thống nhất tiêu chuẩn đơn giản: kích cỡ, độ tươi, đóng gói. Người nhận kiểm ngay lúc giao, có vấn đề báo trong ngày kèm ảnh.
Hàng lỗi và hàng thừa. Hàng lỗi do tiệm thì đổi hoặc trừ tiền. Hàng bán không hết do quán đặt dư thì thường quán chịu, trừ khi bạn chủ động nhận bán ký gửi.
Kỳ thanh toán và hạn mức. Trả theo tuần hay tháng, ngày nào, và nếu chậm quá một mức thì tạm dừng giao cho đến khi thanh toán. Hạn mức giúp bạn không ôm nợ quá sức.
Điều chỉnh giá. Nguyên liệu tăng giá thì báo trước bao lâu, điều chỉnh tối đa bao nhiêu mỗi lần. Nói từ đầu đỡ khó xử về sau.
Thời gian thử và cách kết thúc. Thử hai đến bốn tuần, sau đó hai bên xem lại. Muốn dừng thì báo trước một khoảng, để tiệm không bị dư nguyên liệu.
Câu nói mẫu khi khách mối ép giá hoặc đòi trả chậm
Khách mua đều hay thương lượng mạnh vì họ biết bạn muốn giữ đơn. Những câu sau giữ được đơn mà không nhượng quá sức.
- "Dạ mức mười hai nghìn thì bên em làm được nếu quán lấy từ ba mươi chiếc và thanh toán theo tuần. Với hai chục chiếc mỗi lần thì em giữ mức mười bốn ạ."
- "Trả cuối tháng thì em cần quán thử trả theo tuần trong tháng đầu, để hai bên quen cách làm việc. Tháng sau em chuyển sang cuối tháng cho quán."
- "Nếu bên kia báo rẻ hơn, quán cho em biết họ giao giờ nào, số lượng tối thiểu bao nhiêu, để em xem có làm được tương tự không."
- "Em muốn làm lâu dài với quán, nên em báo mức em làm được bền, chứ không báo thấp rồi vài tuần lại xin tăng."
Câu cuối là lập luận mạnh nhất của người bán nhỏ: sự ổn định. Một quán cà phê thường sợ nhà cung cấp bỏ ngang hơn là sợ giá cao hơn một chút.
Giữ chất lượng và đúng giờ: điều quyết định có giữ được mối hay không
Với khách mua đều, một lần giao trễ vào giờ mở cửa đáng ngại hơn nhiều so với giá cao hơn chút ít. Quán cà phê mở cửa mà chưa có bánh, văn phòng họp mà chưa có trái cây, là lúc họ bắt đầu nghĩ đến nhà cung cấp khác. Vì vậy chỉ nhận lịch giao bạn chắc chắn giữ được, kể cả ngày mưa, ngày bạn ốm, ngày đơn lẻ đông bất thường.
Có phương án dự phòng: một người trong nhà có thể giao thay, hoặc một tuyến đường khác khi kẹt xe. Khi biết sẽ trễ, báo trước ngay, đừng để khách phải gọi hỏi. Một tin nhắn sớm "Dạ sáng nay em giao trễ khoảng hai mươi phút vì mưa lớn, em xin lỗi quán" giữ được nhiều thiện cảm hơn một lời giải thích sau khi khách đã sốt ruột.
Chất lượng cũng cần đều. Khi đơn lẻ đông, rất dễ ưu tiên khách lẻ và giao cho khách mối những mẻ kém hơn. Khách mối nhận ra ngay vì họ nhận hàng của bạn mỗi ngày. Giữ quy trình riêng cho đơn mối, làm trước, kiểm trước.
Khi nào nên từ chối hoặc dừng một khách mối
Không phải đơn đều nào cũng nên nhận. Nếu giá khách yêu cầu dưới mức giá vốn cộng công của bạn, nếu lịch giao buộc bạn bỏ đơn lẻ giờ cao điểm, nếu kỳ thanh toán dài quá sức vốn của tiệm, thì đơn đó có thể làm bạn mệt hơn là giúp bạn. Từ chối lịch sự, để ngỏ khả năng quay lại khi điều kiện hợp hơn.
Với khách đang làm, những dấu hiệu nên xem lại gồm: trả tiền chậm dần, liên tục đổi số lượng sát giờ, đòi đổi trả hàng không lỗi, ép giá mỗi lần nguyên liệu biến động. Trước khi dừng, nói chuyện thẳng một lần và nêu điều cần thay đổi. Nếu vẫn không cải thiện, dừng theo đúng cách đã thoả thuận, báo trước, đối soát và thu đủ tiền.
Mất một khách mối đau lúc đầu, nhưng một khách mối không có lời và chậm trả còn lấy mất công sức bạn có thể dành cho khách tốt hơn. Thương lượng tốt bao gồm cả việc biết khi nào nói lời chia tay tử tế.
Câu hỏi thường gặp
Giá cho khách mua đều nên thấp hơn giá lẻ bao nhiêu?
Không có tỉ lệ chung. Tính từ chi phí thật: nguyên liệu, công, giao hàng, phần vốn bị chiếm khi khách trả chậm, rồi xem mức lời bạn chấp nhận. Khách mua đều giúp bạn tiết kiệm một số chi phí, nhưng thường không nhiều như khách nghĩ, nên giảm vừa phải và gắn với điều kiện.
Có nên cho khách mối trả tiền cuối tháng?
Có thể, nhưng nên bắt đầu bằng trả theo tuần trong thời gian đầu, đặt hạn mức nợ và quy định tạm dừng giao nếu chậm. Tính trước xem vốn của tiệm chịu được bao nhiêu ngày chờ tiền. Trả cuối tháng có thể đi kèm giá cao hơn một chút để bù.
Khách mối đặt dư rồi muốn trả lại hàng thừa thì sao?
Nên thống nhất từ đầu: hàng thừa do khách đặt dư thì khách chịu, trừ khi hai bên thoả thuận bán ký gửi. Bạn có thể linh hoạt bằng cách cho khách báo giảm số lượng trước một ngày, để họ đặt sát nhu cầu hơn.
Văn phòng yêu cầu hoá đơn thì tiệm nhỏ làm thế nào?
Tuỳ hình thức kinh doanh và quy định hiện hành về hoá đơn của hộ kinh doanh. Bạn nên hỏi rõ khách cần loại chứng từ gì và kiểm tra khả năng đáp ứng trước khi nhận đơn. Nếu không chắc, tra quy định mới hoặc hỏi người làm kế toán, thuế có chuyên môn.
Nguyên liệu tăng giá thì báo tăng với khách mối thế nào?
Nếu đã có điều khoản điều chỉnh giá, làm đúng theo đó: báo trước, nêu lý do, mức tăng cụ thể. Nếu chưa có, báo sớm, giải thích ngắn và có thể đề nghị tăng một phần, hoặc điều chỉnh quy cách để giữ giá. Tăng đột ngột không báo trước làm mất lòng tin nhanh nhất.
Có nên nhận nhiều khách mối cùng lúc?
Nhiều khách mối giúp không phụ thuộc một nơi, nhưng phải chắc sức sản xuất và giao hàng theo kịp, và tổng tiền chưa thu nằm trong sức chịu của tiệm. Nên nhận từng khách, chạy ổn vài tuần rồi mới nhận thêm.