HiepThuong.comHiệp Thương
Thương lượng trong gia đình

Vợ chồng muốn tiết kiệm cho hai mục tiêu khác nhau: cách thương lượng thứ tự ưu tiên

Một người muốn để dành mua nhà, người kia muốn đi du lịch hay đổi xe. Cách vợ chồng nói ra lý do sâu, xếp thứ tự, chia tỷ lệ và hẹn mốc xem lại.

Couple walking side by side along the riverside path in Cần Thơ at dusk, man pushing a motorbike, woman gesturing as she talks, wide shot from behind, golden haze

Khi vợ chồng muốn để dành cho hai mục tiêu khác nhau, cách thương lượng hiệu quả là nói ra lý do sâu đằng sau mỗi mục tiêu, rồi cùng chọn thứ tự hoặc tỷ lệ, thay vì tranh xem mục tiêu nào đúng hơn. Người muốn mua nhà thường đang tìm sự yên ổn; người muốn đi du lịch thường đang tìm thời gian bên nhau hoặc một phần thưởng sau nhiều năm vất vả. Cả hai nhu cầu đều thật.

Bài này không bàn chuyện đầu tư hay chọn sản phẩm tài chính. Nó chỉ tập trung vào cuộc nói chuyện giữa hai người: cách đặt các mục tiêu lên bàn, cách hỏi để hiểu, các kiểu phương án có thể đổi chác, và cách giữ thoả thuận khi hoàn cảnh thay đổi. Mọi con số trong bài là ví dụ giả định.

Hai mục tiêu thường không đối nghịch như lúc đầu tưởng

Tình huống quen thuộc: chồng muốn dồn hết tiền để sớm mua căn hộ, vợ muốn mỗi năm dành một khoản đưa cả nhà đi chơi xa vì con đang lớn. Hoặc vợ muốn có quỹ để mở một cửa hàng nhỏ, chồng muốn đổi chiếc xe đã cũ. Mỗi lần nói tới, cả hai đều cảm thấy mục tiêu của mình đang bị coi nhẹ, và cuộc nói chuyện nhanh chóng thành so xem ai thực tế hơn.

Thật ra phần lớn các mục tiêu này cạnh tranh nhau về thời điểm hơn là loại trừ nhau. Mua nhà chậm một năm, du lịch gọn hơn một chút, cửa hàng mở quy mô nhỏ hơn: những điều chỉnh như vậy thường đủ để cả hai cùng tiến. Nhưng để thấy được chỗ điều chỉnh, hai người phải ngừng bảo vệ mục tiêu và bắt đầu nói về điều mình thật sự cần.

Đây chính là điểm khác giữa giữ lập trường và nói về lợi ích. Lập trường là "phải mua nhà trước". Lợi ích là "anh lo nếu cứ đi thuê thì lúc có tuổi không biết ở đâu". Khi lợi ích được nói ra, người kia thường thấy mình cũng chia sẻ nỗi lo đó, và cuộc nói chuyện chuyển sang tìm cách đáp ứng cả hai nỗi lo.

Hỏi để tìm lý do sâu đằng sau mỗi mục tiêu

Hỏi "vì sao" bằng giọng tò mò. "Em kể anh nghe, đi chuyến này với em có ý nghĩa gì?" Câu hỏi mở như vậy mời người kia kể, khác hẳn câu "Đi làm gì cho tốn tiền?" vốn chỉ mời họ phòng thủ.

Hỏi về nỗi lo, không chỉ về mong muốn. "Nếu mình chưa mua nhà trong ba năm tới thì điều gì làm anh lo nhất?" Nhiều khi nỗi lo cụ thể hơn mục tiêu, ví dụ sợ chủ nhà lấy lại nhà giữa năm học của con, và có những cách khác để giảm nỗi lo đó.

Nhắc lại bằng lời của mình. "Vậy là với em, chuyến đi là cách để cả nhà có thời gian thật sự bên nhau, vì ngày thường ai cũng bận, đúng không?" Nhắc lại giúp người kia biết mình đã được nghe đúng.

Hỏi mức tối thiểu. "Nếu phải gọn lại, phần nào của mục tiêu này là không thể bỏ?" Câu hỏi này thường mở ra rằng người muốn du lịch không nhất thiết cần đi nước ngoài, chỉ cần vài ngày trọn vẹn không điện thoại công việc.

Kể cả mục tiêu của chính mình theo cách đó. Sau khi hỏi người kia, bạn cũng tự trả lời các câu hỏi ấy về mục tiêu của mình, trung thực về nỗi lo và phần có thể nhường.

Các kiểu phương án có thể đổi chác

Khi đã hiểu lý do của nhau, hai người có nhiều cách sắp xếp hơn là chọn một bỏ một. Bảng dưới liệt kê các kiểu phương án thường gặp, kèm ví dụ giả định.

Kiểu phương ánVí dụ giả địnhHợp khi
Chia tỷ lệ cùng lúcMỗi tháng phần lớn khoản để dành cho nhà, phần nhỏ cho quỹ du lịchCả hai mục tiêu đều dài hạn
Lần lượt theo mốcĐủ tiền đặt cọc nhà rồi mới bắt đầu quỹ đổi xeMột mục tiêu có hạn rõ hơn
Gọn quy mô cả haiCăn hộ nhỏ hơn dự định, chuyến đi trong nước thay vì đi xaThu nhập chưa đủ cho cả hai bản đầy đủ
Đổi mục tiêu lấy điều kiệnHoãn du lịch năm nay, đổi lại mỗi quý cả nhà có hai ngày nghỉ gầnNhu cầu sâu là thời gian bên nhau
Quỹ riêng cho mỗi ngườiMỗi người có một phần nhỏ tự dành cho mục tiêu cá nhânMục tiêu mang tính cá nhân nhiều
Thử trong một thời gianTheo tỷ lệ mới trong sáu tháng rồi xem lạiHai người còn chưa chắc phương án nào hợp

Không phương án nào luôn đúng. Điều cần tránh là phương án mà một người thắng hoàn toàn và người kia im lặng chịu. Kiểu thoả thuận đó thường quay lại thành oán giận vào một lúc khác, khi có chuyện tiền bạc nhỏ hơn nhiều.

Một buổi thương lượng mẫu trong bốn mươi phút

Nếu hai người muốn có một khung cụ thể, có thể thử chia buổi nói chuyện như sau. Nên chọn buổi tối con đã ngủ hoặc một buổi sáng cuối tuần ra ngoài ngồi cà phê.

  1. Năm phút đầu: mỗi người nói một điều mình trân trọng ở cách người kia lo cho gia đình. Bước này nghe có vẻ thừa nhưng giúp hạ nhiệt rất nhiều.
  2. Mười phút: lần lượt mỗi người kể mục tiêu của mình và lý do sâu, người kia chỉ nghe và hỏi thêm, không phản bác.
  3. Năm phút: cùng nhìn lại khoản để dành được mỗi tháng trong thực tế, không phải con số mong muốn.
  4. Mười phút: mỗi người đề xuất ít nhất hai phương án, trong đó có một phương án ưu tiên mục tiêu của người kia.
  5. Mười phút: chọn một phương án hoặc ghép từ các đề xuất, ghi lại tỷ lệ, mốc thời gian và ngày xem lại.

Yêu cầu mỗi người đề xuất một phương án nghiêng về mục tiêu của người kia là chi tiết nhỏ nhưng có sức nặng. Nó buộc cả hai thực sự đứng vào vị trí của nhau, và thường chính những phương án đó lại được chọn.

Những câu dễ làm hỏng cuộc bàn bạc và câu thay thế

Cuộc nói chuyện về mục tiêu thường vỡ không phải vì phương án mà vì một vài câu nói buột ra lúc căng. Dưới đây là những câu nên tránh, kèm cách nói khác giữ được ý mà không đẩy người kia vào thế phòng thủ:

  • "Mục tiêu của em toàn chuyện vớ vẩn." Thay bằng: "Anh chưa hiểu hết vì sao chuyện này quan trọng với em, em nói thêm cho anh nghe".
  • "Tiền anh kiếm thì anh quyết." Thay bằng: "Anh muốn mình cùng quyết, nhưng anh cũng mong em hiểu vì sao anh lo chuyện nhà cửa".
  • "Nhà người ta có nhà rồi kìa." So sánh với gia đình khác làm người nghe thấy bị chê, thay bằng nói về mong muốn của chính mình.
  • "Thôi tuỳ em, em muốn sao thì làm." Câu này nghe như nhường nhưng thật ra là rút khỏi cuộc bàn, và người kia sẽ gánh một mình trách nhiệm nếu mọi chuyện không như ý.
  • "Lần trước cũng tại anh mà mất tiền." Nhắc lỗi cũ biến cuộc bàn về tương lai thành phiên xử chuyện quá khứ. Nếu chuyện cũ chưa khép, hãy hẹn một buổi khác để nói riêng.
  • "Không bao giờ" và "lúc nào cũng". Những từ tuyệt đối này hiếm khi đúng và luôn mời người kia phản bác bằng một ví dụ ngược lại.

Khi lỡ nói một câu như trên, cách nhanh nhất là dừng lại và nhận: "Anh vừa nói hơi nặng, anh rút lại câu đó". Một lời nhận ngắn giữ cho cuộc bàn bạc tiếp tục được, còn cố giải thích thường kéo dài cãi vã.

Khi thu nhập hai người chênh lệch

Chuyện mục tiêu tiết kiệm dễ căng hơn khi một người kiếm nhiều hơn hẳn. Người kiếm nhiều có thể ngầm nghĩ mục tiêu của mình nên được ưu tiên; người kiếm ít có thể ngại nói mục tiêu của mình vì sợ bị coi là đòi hỏi. Cả hai suy nghĩ đó đều làm cuộc thương lượng lệch đi.

Một cách nhìn giúp cân bằng là coi mọi thu nhập và mọi công sức của gia đình là đóng góp chung, bao gồm cả công chăm con, lo việc nhà, chăm bố mẹ của người có thu nhập thấp hơn. Khi đã nhìn như vậy, mục tiêu của ai cũng được xét theo ý nghĩa với gia đình, không theo ai bỏ nhiều tiền hơn.

Trong thực tế, nhiều nhà vẫn để người có thu nhập cao hơn đóng góp nhiều hơn cho quỹ chung theo tỷ lệ, nhưng quyền nói về ưu tiên thì ngang nhau. Câu nói mẫu cho người kiếm ít hơn khi muốn nêu mục tiêu: "Em biết phần em góp ít hơn, nhưng em mong mình coi chuyện này là kế hoạch của cả nhà, nên em muốn mục tiêu của em cũng được bàn nghiêm túc".

Giữ thoả thuận khi hoàn cảnh thay đổi

Kế hoạch để dành thường kéo dài nhiều năm, trong khi cuộc sống không đứng yên. Vài điều giúp thoả thuận không vỡ khi có biến:

  • Ghi lại lý do sâu của từng mục tiêu bên cạnh con số; khi phải điều chỉnh, hai người nhìn lại lý do để chọn phần nên giữ.
  • Hẹn xem lại định kỳ, chừng sáu tháng một lần, và ngay khi có thay đổi lớn như có thêm con, mất việc, bố mẹ ốm.
  • Khi phải rút quỹ cho việc gấp, bàn rõ rút từ mục tiêu nào và khi nào bù lại, tránh để một mục tiêu luôn bị hy sinh.
  • Ăn mừng các mốc nhỏ: đạt một phần ba khoản đặt cọc, đủ tiền cho chuyến đi. Cảm giác tiến lên giúp cả hai kiên nhẫn với phần chờ.
  • Nếu một mục tiêu không còn quan trọng với người từng đặt ra, người đó chủ động nói để dồn sức cho mục tiêu còn lại.

Những câu hỏi về đầu tư cụ thể, vay mua nhà hay chọn kênh gửi tiền là chuyện riêng, nên tìm hiểu từ nguồn chính thống hoặc hỏi người có chuyên môn. Phần thương lượng giữa hai vợ chồng thì không ai làm thay được: nó nằm ở việc nghe nhau và cùng chọn.

Câu hỏi thường gặp

Một người muốn tiết kiệm, người kia muốn tiêu cho hiện tại thì làm sao?

Đó thường là khác biệt về cách cảm nhận an toàn và niềm vui, không phải ai đúng ai sai. Hãy bắt đầu bằng việc hiểu lý do của nhau, rồi thống nhất một tỷ lệ cố định để dành mỗi tháng, phần còn lại được tiêu thoải mái. Người thích tiết kiệm yên tâm vì có khoản đều đặn, người thích tiêu không thấy bị bó.

Có nên để một người quyết hết chuyện tiết kiệm cho đỡ cãi?

Giao cho một người theo dõi và thực hiện thì được, nhưng ưu tiên và tỷ lệ nên cùng quyết. Khi một người quyết hết, người kia dễ thấy mình không có tiếng nói trong tương lai của gia đình. Có thể để người giỏi sổ sách lo phần ghi chép, và cả hai cùng xem lại định kỳ.

Bàn mãi không ra thì có nên hỏi ý bố mẹ hai bên?

Bố mẹ có thể cho thêm góc nhìn, nhưng để bố mẹ làm trọng tài thường khiến một bên thấy bị áp đảo, nhất là khi bố mẹ chỉ nghe một phía. Nếu cần người thứ ba, một chuyên gia tư vấn hôn nhân hay tư vấn tài chính độc lập giữ được sự trung lập tốt hơn.

Mục tiêu cá nhân như học thêm, mở cửa hàng có được coi là mục tiêu gia đình?

Có thể, vì việc một người phát triển cũng ảnh hưởng tới cả nhà. Khi bàn, nói rõ mục tiêu đó mang lại gì cho gia đình về lâu dài và cần gì từ người kia ngoài tiền, ví dụ thời gian trông con. Nhiều nhà dành một phần quỹ riêng cho những mục tiêu này để không phải tranh với mục tiêu chung.

Đã thống nhất rồi mà một người tự ý rút tiền quỹ thì xử lý thế nào?

Hỏi lý do trước khi kết luận, vì có thể là việc gấp. Sau đó bàn cách bù và làm rõ quy ước rút quỹ cho lần sau, ví dụ phải nhắn trước trừ khi khẩn cấp. Nếu việc rút lén lặp lại và kèm giấu giếm, đó là vấn đề lòng tin cần được nói thẳng, có thể với sự giúp đỡ của chuyên gia.

Có cần thống nhất mục tiêu tiết kiệm trước khi cưới không?

Nói chuyện trước khi cưới giúp hai người biết nhau nghĩ gì về tiền, nhưng mục tiêu sẽ còn đổi nhiều lần. Quan trọng hơn là thống nhất cách bàn: bao lâu ngồi lại một lần, ai theo dõi, xử lý bất đồng thế nào. Có cách bàn tốt thì mục tiêu đổi mấy cũng không thành chuyện lớn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138