HiepThuong.comHiệp Thương
Thương lượng trong gia đình

Thương lượng giờ về nhà với con tuổi teen: giờ chung, ngoại lệ và khi con về trễ

Cách cha mẹ và con tuổi teen cùng chốt giờ về nhà: nghe lý do của con, nói rõ nỗi lo an toàn, đặt ngoại lệ có điều kiện và xử lý khi con về trễ mà không gây chiến.

Teenage Vietnamese boy parking a bicycle by a lit gate of a family house in Hải Phòng at early evening, mother waiting on the doorstep, both seen from behind

Thương lượng giờ về nhà với con tuổi teen hiệu quả nhất khi cha mẹ nói rõ nỗi lo an toàn của mình, nghe lý do của con, rồi cùng chốt một giờ chung kèm những ngoại lệ có điều kiện. Áp một giờ cứng mà không giải thích thường khiến con tìm cách lách; thả hoàn toàn thì cha mẹ thấp thỏm mỗi tối. Ở giữa là một thoả thuận mà con cũng thấy mình có tiếng nói.

Bài này đi qua cách chuẩn bị trước khi nói chuyện với con, các câu mở lời không ra lệnh, những yếu tố nên đưa vào thoả thuận, cách xử lý khi con xin ngoại lệ và khi con về trễ. Mục tiêu không phải thắng con mà là giữ con an toàn và giữ được sự tin tưởng hai chiều, thứ quý hơn bất kỳ giờ giấc nào.

Vì sao tuổi teen hay va chạm chuyện giờ giấc

Ở tuổi mười ba tới mười tám, con bắt đầu muốn tự quyết những chuyện của mình, và thời gian bên bạn bè trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Một buổi đi ăn sinh nhật bạn, một buổi tập văn nghệ cho lớp, một trận bóng tối thứ Bảy đều là những dịp con thấy mình thuộc về một nhóm. Với con, phải về sớm hơn cả nhóm có thể là chuyện xấu hổ.

Cha mẹ thì nhìn cùng một buổi tối bằng nỗi lo khác: đường tối, xe cộ đông, con chưa đủ kinh nghiệm nhận ra rủi ro, không biết con ở đâu, với ai. Nỗi lo này là thật, nhưng khi nói ra dưới dạng mệnh lệnh "chín giờ phải có mặt ở nhà", con chỉ nghe thấy sự kiểm soát và không nghe thấy tình thương.

Va chạm vì thế thường không nằm ở con số giờ mà ở cách hai bên nói với nhau. Khi con được hiểu vì sao bố mẹ lo, và bố mẹ hiểu vì sao buổi tối ấy quan trọng với con, khoảng cách giữa chín giờ và mười giờ thường dễ thu hẹp hơn nhiều so với tưởng tượng.

Chuẩn bị trước khi ngồi với con

Trước buổi nói chuyện, bố mẹ nên tự trả lời vài câu, và nếu có thể thì hai người lớn thống nhất với nhau trước để không mâu thuẫn trước mặt con:

  • Điều mình thật sự lo là gì: đường xá, chỗ con đến, người đi cùng, hay việc con ngủ muộn ảnh hưởng học hành hôm sau.
  • Giờ nào mình thấy thoải mái cho ngày thường, giờ nào cho cuối tuần, và giờ nào là ranh giới mình khó chấp nhận.
  • Con đã từng giữ lời trong những thoả thuận nhỏ chưa; mức tin tưởng hiện tại là bao nhiêu.
  • Cách con đi lại: xe đạp, xe buýt, bố mẹ đón, đi cùng bạn có người lớn đưa về. Mỗi cách có mức an toàn khác nhau.
  • Những điều kiện nào có thể nới giờ: biết rõ địa chỉ, có người lớn ở chỗ đó, con nhắn tin khi tới và khi về.
  • Bố mẹ có sẵn lòng đón con muộn nếu cần không, và sẵn lòng tới mức nào.

Chuẩn bị như vậy giúp bố mẹ bước vào cuộc nói chuyện với vài con số và điều kiện trong đầu, thay vì phản ứng theo cảm xúc. Nó cũng giúp bố mẹ biết chỗ nào có thể nhường và chỗ nào cần giữ, như một người thương lượng biết điểm dừng của mình.

Mở lời và nghe con trước

Mời con vào cuộc nói chuyện. "Bố mẹ muốn bàn với con chuyện giờ về nhà buổi tối, để con có thời gian đi với bạn mà bố mẹ cũng yên tâm. Con thấy giờ nào hợp lý?" Hỏi con trước cho con thấy đây là cuộc bàn bạc, không phải thông báo.

Nghe hết lý do mà chưa phản bác. Con có thể kể rằng các bạn đều về lúc mười giờ, hay buổi tập kết thúc muộn. Nhắc lại ý con: "Tức là buổi tập xong lúc chín rưỡi, con cần thêm thời gian về, đúng không?" để con biết mình được nghe.

Nói nỗi lo của mình bằng chuyện cụ thể. "Mẹ không lo con làm gì sai, mẹ lo đoạn đường qua cầu tối và đông xe tải sau mười giờ." Nỗi lo cụ thể mở ra lời giải cụ thể, ví dụ đổi đường, đi cùng bạn, hoặc bố ra đón.

Tránh so sánh và đe doạ. Những câu như "Bằng tuổi con mẹ chẳng bao giờ đi đâu" hay "Về muộn là cấm luôn" đóng cuộc nói chuyện lại. Con sẽ đồng ý cho xong và sau đó tìm cách lách.

Mời con đề xuất điều kiện. "Nếu con muốn về mười giờ, con nghĩ mình làm gì để bố mẹ yên tâm?" Nhiều khi con tự đưa ra điều kiện chặt hơn bố mẹ định đòi, và con giữ điều kiện tự đặt tốt hơn điều kiện bị áp.

Những gì nên có trong thoả thuận giờ về nhà

Một thoả thuận tốt không chỉ có con số giờ. Bảng dưới gợi ý các mục nên bàn và ví dụ giả định cho một bạn học lớp mười ở thành phố.

MụcVí dụ giả địnhGhi chú
Giờ về ngày đi họcCó mặt ở nhà trước chín giờ tốiGắn với giờ ngủ đủ cho buổi học hôm sau
Giờ về cuối tuầnTrước mười giờ tối thứ Sáu, thứ BảyCó thể nới dần khi con giữ lời
Báo trước khi điNói rõ đi đâu, với ai, về bằng gìKhông cần xin phép từng phút, chỉ cần báo đủ
Nhắn tin trên đườngNhắn khi tới nơi và khi bắt đầu vềMột tin ngắn là đủ, không gọi dồn dập
Khi có thay đổiNhắn trước giờ hẹn ít nhất ba mươi phút nếu sẽ muộnBáo trước khác hẳn về muộn không báo
Khi không an toànGọi bố mẹ đón bất kể giờ nào, không bị trách lúc đóĐiều khoản quan trọng nhất của thoả thuận
Ngày xem lạiSau hai tháng hoặc khi con lên lớp mớiThoả thuận lớn lên cùng con

Điều khoản "gọi bố mẹ đón khi không an toàn, không bị trách lúc đó" rất đáng giữ. Nếu con biết gọi về là bị mắng, con có thể chọn ở lại một chỗ không an toàn hoặc đi nhờ xe người không tin cậy. Mọi chuyện cần nói sẽ để hôm sau, khi con đã ở nhà an toàn.

Khi con xin ngoại lệ

Sẽ có những tối con xin về muộn hơn giờ đã thoả thuận: tiệc chia tay cuối năm, buổi biểu diễn của câu lạc bộ, sinh nhật bạn thân. Đây là lúc thoả thuận được thử, và cũng là cơ hội để con học cách thương lượng tử tế với người lớn.

Bố mẹ có thể đặt quy ước cho việc xin ngoại lệ: xin trước ít nhất một ngày, nói rõ lý do, chỗ tới, người lớn có mặt và cách về. Khi con xin đúng quy ước, bố mẹ cân nhắc nghiêm túc thay vì từ chối theo phản xạ. Khi con xin vào phút chót, bố mẹ đáp nhẹ nhàng: "Lần này hơi gấp, bố mẹ chưa yên tâm. Lần sau con báo sớm hơn thì mình bàn được".

Một cách khác là đổi chác rõ ràng: được về muộn tối thứ Bảy này thì Chủ nhật con dậy đúng giờ giúp việc nhà, hoặc bố ra đón tận nơi thay vì con tự về. Những điều kiện như vậy không phải hình phạt mà là cách để cả hai bên cùng có thứ mình cần.

Nếu ngoại lệ được duyệt và con giữ đúng mọi điều kiện, hãy nói ra điều đó. Lời ghi nhận "Tối qua con nhắn tin đầy đủ, về đúng giờ, bố mẹ rất yên tâm" là lý do tốt nhất để lần sau bố mẹ dễ nới hơn, và con hiểu rằng niềm tin được xây bằng hành động.

Khi con về trễ mà không báo

Đây là lúc dễ mất bình tĩnh nhất, nhất là khi gọi không được. Thứ tự xử lý sau giúp giữ an toàn trước rồi mới tới chuyện thoả thuận:

  1. Ưu tiên biết con an toàn. Gọi con, gọi bạn con hoặc phụ huynh bạn nếu đã có số từ trước. Nếu quá muộn mà không liên lạc được và có lý do lo ngại, tìm sự giúp đỡ của người thân và cơ quan chức năng tại địa phương.
  2. Khi con về, nói ngắn: "Bố mẹ mừng con về an toàn. Giờ khuya rồi, mai mình nói chuyện". Tối đó không phải lúc tranh luận.
  3. Hôm sau, hỏi con chuyện gì đã xảy ra trước khi kết luận. Có thể điện thoại hết pin, có thể con bị cuốn vào cuộc vui, có thể có chuyện con ngại kể.
  4. Nói rõ cảm giác của bố mẹ đêm qua, bằng sự thật chứ không phóng đại: "Mẹ đã rất sợ khi gọi mãi không được".
  5. Cùng con tìm cách để lần sau không lặp lại: sạc dự phòng, hẹn giờ trên điện thoại, nhắn trước khi muộn.
  6. Nếu cần một hệ quả, chọn hệ quả liên quan trực tiếp: lần đi chơi tối kế tiếp về sớm hơn, sau đó trở lại giờ cũ khi con giữ lời.

Hệ quả nên tương xứng và có thời hạn rõ. Cấm đi chơi vô thời hạn khiến con mất động lực giữ lời, vì giữ hay không cũng như nhau. Hệ quả có lối ra cho con thấy niềm tin mất đi có thể được lấy lại.

Nới dần giờ giấc khi con lớn và những dấu hiệu cần quan tâm hơn

Một thoả thuận tốt thay đổi theo tuổi con. Giờ về của một bạn lớp tám không giống giờ về của một bạn chuẩn bị vào đại học. Bố mẹ nên nói rõ ngay từ đầu rằng giờ giấc sẽ nới dần khi con lớn và khi con giữ lời đều đặn, để con thấy có con đường phía trước chứ không phải luật cố định mãi.

Khi con sắp mười tám, nhiều gia đình chuyển từ giờ về sang chỉ cần báo: con tự quyết giờ về nhưng luôn cho bố mẹ biết đi đâu và khoảng mấy giờ về. Đây là bước chuẩn bị cho lúc con sống xa nhà, khi không còn ai đặt giờ cho con nữa.

Có những lúc chuyện về trễ là dấu hiệu của điều khác: con thường xuyên né về nhà, giấu chỗ mình đến, thay đổi bạn bè đột ngột, buồn bã hay cáu gắt kéo dài. Những lúc đó, thay vì siết giờ chặt hơn, bố mẹ cần dành thời gian trò chuyện sâu với con, liên hệ giáo viên chủ nhiệm, và khi cần thì tìm tới chuyên gia tâm lý học đường. Giờ giấc là công cụ giữ an toàn, không phải thước đo con ngoan hay hư.

Câu hỏi thường gặp

Con tuổi teen nên về nhà lúc mấy giờ là hợp lý?

Không có con số chung cho mọi nhà. Giờ hợp lý tuỳ tuổi con, quãng đường, cách đi lại, ngày học hay ngày nghỉ và mức con đã giữ lời. Nhiều gia đình bắt đầu bằng giờ sớm hơn cho ngày đi học, nới hơn vào cuối tuần, rồi nới dần theo tuổi khi con chứng tỏ được sự đáng tin.

Bạn bè con đều được về muộn hơn thì có nên theo?

Có thể hỏi phụ huynh các bạn để biết thực tế, vì con đôi khi nói quá. Nhưng quyết định vẫn dựa trên hoàn cảnh nhà mình. Nếu giữ giờ sớm hơn, giải thích lý do cụ thể và tìm cách để con không bị lẻ loi, ví dụ bố mẹ đón tận nơi để con ở lại thêm một chút.

Bố và mẹ không thống nhất giờ về cho con thì làm sao?

Hai người nên bàn riêng trước khi nói với con, tìm ra một giờ cả hai chấp nhận được. Nếu con thấy bố mẹ mỗi người một ý, con sẽ xin người dễ hơn và thoả thuận mất tác dụng. Có thể chọn giờ của người lo nhiều hơn lúc đầu, kèm lộ trình nới dần mà cả hai đồng ý.

Có nên dùng ứng dụng định vị để biết con ở đâu?

Nếu dùng, hãy bàn công khai với con, nói rõ mục đích là an toàn và khi nào bố mẹ sẽ xem. Theo dõi lén làm mất lòng tin khi con phát hiện. Nhiều gia đình thoả thuận chỉ bật định vị khi con đi tối hoặc đi xa, và giảm dần khi con lớn.

Con nói dối về chỗ đi chơi thì nên xử lý thế nào?

Bình tĩnh tìm hiểu vì sao con nói dối: có thể con sợ bị cấm nên giấu. Nói rõ rằng bố mẹ buồn vì bị dối hơn là vì con đến chỗ đó, và bàn lại để con thấy nói thật thì có thể thương lượng được. Hệ quả nên tập trung vào việc lấy lại niềm tin, có thời hạn rõ ràng.

Có nên để con tham gia đặt hệ quả khi vi phạm?

Có, và thường rất hiệu quả. Khi con cùng bàn hệ quả từ lúc mọi thứ còn êm, con hiểu luật chơi và khó phản đối khi hệ quả được áp dụng. Bố mẹ vẫn giữ quyền quyết định cuối nếu đề xuất của con quá nhẹ hoặc quá nặng so với sự việc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138