Người hướng nội thương lượng tốt nhất khi không cố bắt chước người nói nhiều, mà dựa vào ba thứ họ vốn có: lắng nghe kỹ, chuẩn bị chu đáo và cân nhắc trước khi trả lời. Hình ảnh người đàm phán giỏi trên phim thường là người hoạt ngôn, áp đảo. Trong đời thường, kiểu người đó không phải lúc nào cũng đạt kết quả tốt, còn người ít nói lại hay phát hiện được điều bên kia thật sự cần.
Hướng nội ở đây được hiểu theo nghĩa thông thường: người thấy hao sức sau khi giao tiếp đông người, thích suy nghĩ trước khi nói, thoải mái hơn trong cuộc trò chuyện một đối một. Đây là nét tính cách, không phải vấn đề cần chữa. Bài viết chỉ ra cách biến những nét đó thành lợi thế, và cách xử lý vài chỗ dễ hụt hơi.
Ba thế mạnh người hướng nội thường bỏ quên
Nghe được điều bên kia không nói thẳng. Người ít chen lời có thời gian để ý chi tiết: chủ nhà nhắc hai lần chuyện khách thuê cũ hay trả tiền trễ, người bán xe cứ nói về việc cần tiền gấp, sếp than lịch họp dày. Những câu đó cho thấy mối quan tâm thật, và một đề nghị chạm đúng mối quan tâm đó thường được nhận dễ hơn một đề nghị chỉ nói về giá.
Chuẩn bị kỹ mà không thấy phiền. Nhiều người hướng nội thích tìm hiểu, so sánh, ghi chép trước. Thói quen này giúp họ biết khoảng giá hợp lý, các lựa chọn thay thế và điểm dừng của mình, nên ít bị cuốn theo lời nói trơn tru của bên kia.
Thoải mái với khoảng lặng. Sau khi đưa ra đề nghị, người hướng nội ít bị thôi thúc lấp khoảng im bằng lời giải thích dài dòng hay tự hạ giá. Khoảng lặng ấy cho bên kia thời gian cân nhắc nghiêm túc, và thường là lúc họ chủ động đưa ra phương án.
Câu hỏi sâu thay vì lời thuyết phục. Thay vì cố nói cho bằng được, người hướng nội có thể dẫn cuộc nói chuyện bằng câu hỏi: "Với anh, điều gì quan trọng nhất trong lần gia hạn này?". Câu hỏi đúng thường đem lại nhiều hơn mười câu lý lẽ.
Chọn kênh hợp với mình cho từng việc
Không phải cuộc thương lượng nào cũng cần gặp trực tiếp. Người hướng nội nên chủ động chọn kênh, miễn kênh đó hợp với tính chất công việc.
| Kênh | Hợp với việc gì | Lưu ý cho người hướng nội |
|---|---|---|
| Tin nhắn | Hỏi giá, đề nghị lịch hẹn, xin bớt phí, xác nhận thoả thuận | Soạn kỹ, đọc lại trước khi gửi; tránh gửi một loạt tin dài liên tiếp |
| Thư điện tử | Đề nghị có nhiều chi tiết ở nơi làm việc, cần lưu lại | Một ý chính mỗi đoạn, kết bằng câu hỏi rõ để bên kia trả lời |
| Điện thoại | Việc cần trao đổi qua lại nhanh, giải thích hiểu lầm | Ghi sẵn ba ý chính trên giấy trước khi gọi; được phép hẹn gọi lại |
| Gặp trực tiếp | Việc có giá trị lớn, cần xem hàng, cần xây lòng tin | Chọn nơi yên tĩnh, đi một mình hoặc với một người tin cậy, hẹn giờ kết thúc |
Một cách kết hợp hay dùng: mở đầu bằng tin nhắn để nêu đề nghị, cho bên kia thời gian nghĩ, rồi gặp hoặc gọi để chốt. Bạn được lợi thế chuẩn bị, bên kia không thấy bị ép trả lời ngay.
Chuẩn bị một trang trước cuộc thương lượng quan trọng
Với người hướng nội, trang chuẩn bị giống như tấm bản đồ: có nó trong tay, đầu óc không phải gánh việc nhớ mọi thứ trong lúc đang giao tiếp.
- Viết một câu mục tiêu: sau cuộc nói chuyện, mình muốn điều gì xảy ra. Ví dụ giả định: "Gia hạn hợp đồng thuê một năm, giữ giá cũ hoặc tăng không quá mức mình chịu được."
- Ghi ba điều bạn đoán bên kia quan tâm, và một câu hỏi để kiểm tra mỗi điều.
- Liệt kê những thứ bạn có thể đưa ra mà ít tốn với mình nhưng có giá trị với bên kia: trả tiền đúng ngày, ở lâu hơn, tự lo sửa chữa nhỏ.
- Viết sẵn câu mở đầu và câu chốt. Câu chốt kiểu: "Vậy mình thống nhất như thế này nhé, em nhắn lại để hai bên cùng giữ."
- Ghi điểm dừng: mức hoặc điều kiện mà vượt qua thì bạn sẽ xin thêm thời gian hoặc tìm phương án khác.
- Mang trang giấy theo. Nhìn vào ghi chú trong lúc nói chuyện là việc bình thường, cho thấy bạn nghiêm túc.
Trang chuẩn bị này không phải kịch bản đọc thuộc. Nó chỉ là chỗ để bạn quay về khi cuộc nói chuyện rẽ hướng hoặc khi bạn thấy đầu óc trống rỗng.
Những chỗ dễ hụt hơi và cách gỡ
Chỗ hụt hơi đầu tiên là bị hỏi dồn và phải trả lời ngay. Người hướng nội thường cần vài giây để sắp xếp ý, trong khi bên kia diễn giải sự im lặng ấy là do dự. Cách gỡ đơn giản là nói thành lời việc mình đang nghĩ: "Câu này em cần cân nhắc một chút." Một câu như vậy biến khoảng lặng thành có chủ đích, không còn là lúng túng.
Chỗ thứ hai là cuộc nói chuyện kéo dài, đông người. Họp gia đình về việc chia phần chăm sóc bố mẹ, hay buổi bàn bạc ở cơ quan với ba bốn phòng ban, có thể làm người hướng nội cạn sức trước khi tới phần quan trọng. Nên đề nghị trước một khung thời gian, nói ý chính của mình sớm thay vì chờ tới cuối, và nếu cần thì xin hẹn phần chốt vào buổi khác.
Chỗ thứ ba là cảm giác bị lấn át bởi người nói to, nói nhanh. Bạn không cần nói to hơn họ. Chờ họ dứt câu, rồi nói chậm, rõ một ý duy nhất. Nếu bị chen ngang, một câu bình thản như "Cho em nói nốt ý này" thường đủ để lấy lại lượt. Giọng điềm tĩnh, câu ngắn có sức nặng hơn người ta tưởng.
Giữ năng lượng trước, trong và sau cuộc nói chuyện
Với người hướng nội, năng lượng giao tiếp là thứ có hạn trong ngày. Nếu cuộc thương lượng quan trọng rơi vào buổi chiều sau một buổi sáng họp liên tục, hiệu quả sẽ giảm rõ. Khi có thể chọn, hãy hẹn vào lúc bạn còn sung sức, và dành ít phút yên tĩnh ngay trước đó, không lướt điện thoại hay trả lời tin nhắn.
Trong cuộc nói chuyện, việc xin nghỉ ngắn là hoàn toàn chính đáng: đi lấy nước, xin vài phút xem lại giấy tờ. Vài phút một mình giúp bạn sắp xếp lại suy nghĩ và tránh nhận lời vì mệt.
Sau cuộc nói chuyện, nhiều người hướng nội có thói quen ngồi nghĩ lại từng câu và tự trách những chỗ chưa nói được. Hãy chuyển thói quen đó thành việc có ích: ghi ba dòng về điều đã làm được, điều bên kia quan tâm mà mình mới biết, và một điều muốn thử lần sau. Ghi xong thì gấp lại, đừng để nó chiếm cả buổi tối.
Nếu trong tuần có nhiều cuộc nói chuyện khó, hãy rải chúng ra thay vì dồn vào một ngày. Một lịch hợp lý với người hướng nội có thể là không quá một cuộc thương lượng quan trọng mỗi ngày, xen giữa là những việc làm một mình. Nghe có vẻ tỉ mỉ, nhưng chính sự sắp xếp đó giúp bạn bước vào mỗi cuộc nói chuyện với đầu óc tỉnh táo thay vì đã cạn sức từ trước.
Câu mẫu dành cho người ít nói
Người hướng nội thường không thiếu ý, chỉ thiếu những câu "mở cửa" để đưa ý ra đúng lúc. Dưới đây là các câu ngắn, dễ thuộc, dùng được trong nhiều tình huống thương lượng đời thường.
- Mở đầu: "Em có một đề nghị nhỏ, anh nghe thử xem có hợp không nhé." — câu này báo trước rằng bạn sắp đề nghị, nên bên kia chuẩn bị tâm thế nghe.
- Hỏi để hiểu: "Với chị, điều gì là quan trọng nhất trong chuyện này?" — một câu hỏi mở thay cho mười câu thuyết phục.
- Nhắc lại để kiểm tra: "Em hiểu là anh lo nhất chuyện tiền trả đúng hạn, đúng không ạ?" — vừa cho thấy bạn nghe kỹ, vừa tránh hiểu lầm.
- Mua thời gian: "Đề nghị này em cần cân nhắc, tối nay em nhắn lại chị." — giúp bạn không phải quyết trong lúc bị hỏi dồn.
- Giữ lượt nói: "Cho em nói nốt ý này rồi anh nói tiếp nhé." — nói chậm, không cần to giọng.
- Đưa phương án: "Nếu em trả trước ba tháng thì anh giữ giá cũ được không?" — một đề nghị cụ thể dễ được trả lời hơn một lời than.
- Chốt: "Vậy mình thống nhất ba điểm này, em nhắn lại để hai bên cùng giữ." — kết thúc rõ ràng, không bỏ lửng.
Bạn không cần dùng hết. Chọn ba câu hợp với giọng mình, viết vào điện thoại hoặc sổ tay, và dùng chúng vài lần trong tuần với những việc nhỏ. Khi câu chữ đã quen miệng, bạn sẽ thấy mình chủ động hơn mà không phải gồng lên làm người khác.
Đừng cố trở thành người khác
Lời khuyên "hãy tự tin lên, nói nhiều vào" thường không giúp người hướng nội mà còn làm họ thấy mình có lỗi. Bạn không cần đổi tính cách để thương lượng được. Điều cần là một cách làm việc hợp với mình: chuẩn bị trước, nghe nhiều, nói ít mà trúng, và dùng tin nhắn, thư từ khi chúng hợp với việc.
Ví dụ giả định: chị Lan, một kế toán ít nói, cần thương lượng với chủ nhà về việc sửa mái dột trước mùa mưa. Thay vì gọi điện ngay, chị nhắn một tin ngắn kèm ảnh, nêu rõ chỗ dột, đề nghị hai phương án: chủ nhà cho thợ đến trong tuần, hoặc chị tự gọi thợ và trừ vào tiền thuê tháng sau theo hoá đơn. Chủ nhà chọn phương án hai. Cả cuộc thương lượng chỉ gồm vài tin nhắn, không cần một câu nói to nào.
Thương lượng tốt, xét cho cùng, là tìm ra phương án cả hai bên đều chấp nhận. Người hướng nội làm điều đó theo cách của họ, và nhiều khi làm tốt hơn người nói nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Người hướng nội có nên luôn để bên kia đưa giá trước không?
Không có quy tắc cứng. Để bên kia nói trước giúp bạn có thêm thông tin, nhưng nếu bạn đã tìm hiểu kỹ và biết khoảng hợp lý, đưa ra đề nghị trước cũng tốt vì nó đặt khung cho cuộc nói chuyện. Hãy chọn theo mức hiểu biết của bạn về món hàng hay dịch vụ đó.
Ngại gọi điện thì có thể thương lượng hoàn toàn qua tin nhắn không?
Với nhiều việc đời thường thì được, nhất là hỏi giá, đề nghị lịch hẹn, xin bớt phí. Nhưng nếu tin nhắn qua lại quá nhiều mà vẫn chưa rõ, hoặc có dấu hiệu hiểu lầm, một cuộc gọi ngắn năm phút thường giải quyết nhanh hơn hai mươi tin nhắn.
Làm sao để không bị người nói nhiều lấn át trong cuộc họp gia đình?
Nói ý chính của mình sớm, khi mọi người còn tỉnh táo, thay vì chờ đến cuối. Có thể nhờ một người trong nhà mở lời mời bạn nói. Nếu cảm thấy bị cắt ngang liên tục, đề nghị mỗi người nói lần lượt, hoặc viết ý kiến ra giấy gửi trước buổi họp.
Im lặng lâu có làm bên kia nghĩ mình không quan tâm không?
Có thể, nếu im lặng mà không có tín hiệu nào. Gật đầu, ghi chép, hoặc nói "em đang nghe, anh nói tiếp đi" cho bên kia biết bạn vẫn theo dõi. Sau khi đưa ra đề nghị, một khoảng lặng ngắn lại là điều tốt, không cần lấp.
Có cách nào luyện nói nhanh hơn khi bị hỏi bất ngờ không?
Cách hiệu quả là chuẩn bị sẵn vài câu mua thời gian, như "câu này hay, để em nghĩ một chút" hoặc "em ghi lại rồi trả lời anh sau buổi này". Khi đã có câu dự phòng, bạn không còn sợ bị hỏi bất ngờ, và đầu óc tự nhiên linh hoạt hơn.