HiepThuong.comHiệp Thương
Thương lượng ở nơi làm việc

Yêu cầu thay đổi giữa chừng mà hạn chót giữ nguyên: cách thương lượng lại với sếp

Việc đang làm bỗng thêm yêu cầu mới nhưng hạn chót không đổi. Cách đo phần phát sinh, đưa sếp ba phương án và chốt lại hạn, phạm vi cho rõ.

Two Vietnamese colleagues standing at a tall office desk in Da Nang, one pointing at a blank whiteboard with sticky notes, seen from behind, late afternoon window light

Khi việc đang làm dở bị thêm yêu cầu mới mà hạn chót vẫn giữ nguyên, điều nên làm không phải là cắn răng làm thêm đêm, cũng không phải xin lùi hạn chung chung, mà là đưa cho sếp một lựa chọn rõ ràng: giữ hạn thì bớt phần nào, giữ đủ phần thì cần thêm bao lâu. Một cuộc thương lượng như vậy thường chỉ mất mười lăm phút nếu bạn chuẩn bị đúng thứ.

Bài này dành cho nhân viên văn phòng, người làm dự án nhỏ, trưởng nhóm vài người đang gặp cảnh quen thuộc: bản kế hoạch ban đầu đã gật, rồi trong một cuộc họp hay một tin nhắn buổi tối, yêu cầu được nối dài thêm. Bạn sẽ có cách đo phần phát sinh, cách nói để sếp không nghe như than vãn, và cách chốt lại để lần sau không lặp lại.

Vì sao im lặng làm thêm là lựa chọn tốn kém nhất

Phản xạ phổ biến của người mới đi làm là nhận thêm rồi tự xoay. Lý do nghe rất hợp lý: không muốn bị coi là kém, không muốn làm phiền cấp trên, nghĩ rằng cố thêm vài buổi tối là xong. Vấn đề là sếp không nhìn thấy những buổi tối đó. Trong đầu họ, yêu cầu mới chỉ là "thêm một chút", và vì bạn không nói gì, họ tin rằng thêm một chút là vừa sức. Lần sau, phần thêm sẽ lớn hơn.

Cái giá thứ hai là chất lượng. Khi khối lượng tăng mà thời gian giữ nguyên, thứ bị cắt đầu tiên là khâu kiểm tra. Bản giao cuối cùng có lỗi, và người chịu trách nhiệm về lỗi là bạn chứ không phải yêu cầu phát sinh. Đến lúc đó mới giải thích rằng việc bị thêm giữa chừng thì nghe như đổ lỗi.

Cái giá thứ ba ít ai tính: bạn đánh mất dịp để sếp ra quyết định. Người giao việc thường có nhiều thông tin hơn bạn về việc gì quan trọng thật. Có khi phần mới thêm chỉ là ý tưởng thoáng qua, sếp sẵn lòng dời sang đợt sau nếu biết nó làm trễ phần chính. Không nói ra, bạn tự quyết thay họ một chuyện lẽ ra họ muốn được quyết.

Đo phần phát sinh trước khi mở lời

Thương lượng mà không có con số thì dễ trôi thành cảm nhận: "em thấy nhiều quá" đấu với "chị thấy có gì đâu". Trước khi gặp sếp, bạn dành nửa giờ làm mấy việc sau:

  1. Viết lại phạm vi ban đầu đã được đồng ý thành vài gạch đầu dòng, kèm mốc ngày. Nếu có tin nhắn hay biên bản họp ghi phạm vi đó, mở sẵn ra.
  2. Liệt kê từng yêu cầu mới, tách thành những phần nhỏ đủ để ước lượng. "Thêm phần so sánh với năm ngoái" có thể gồm lấy số liệu cũ, làm sạch, dựng bảng, viết nhận xét.
  3. Ước lượng thời gian cho từng phần, ghi cả mức lạc quan và mức thực tế. Đừng chỉ đưa con số thấp nhất để tỏ ra giỏi.
  4. Cộng lại và so với thời gian còn đến hạn chót, trừ đi những việc thường ngày bạn vẫn phải làm.
  5. Đánh dấu phần nào phụ thuộc người khác: chờ phòng khác gửi số, chờ khách duyệt. Đây thường là chỗ trễ thật.

Ví dụ giả định: bản báo cáo quý ban đầu cần khoảng bốn ngày công, còn sáu ngày đến hạn. Yêu cầu thêm phần phân tích theo từng chi nhánh cần thêm khoảng ba ngày, trong đó một ngày phải chờ kế toán xuất số. Như vậy thiếu ít nhất một ngày, chưa tính việc phát sinh khác. Một phép tính đơn giản như vậy đổi giọng cuộc nói chuyện từ "em kêu" sang "mình cùng xem số".

Ba phương án nên mang theo, đừng mang một lời xin

Thay vì vào phòng sếp với câu "anh cho em lùi hạn được không", bạn mang theo ba phương án để sếp chọn. Người có quyền quyết định thường dễ chịu hơn khi được chọn giữa các phương án đã tính sẵn, so với khi phải trả lời có hoặc không cho một lời xin.

Phương ánGiữ nguyênĐánh đổiHợp khi
Giữ hạn, cắt phạm viHạn chótPhần mới làm ở mức tối thiểu hoặc dời sang đợt sauHạn chót gắn với sự kiện không dời được, như buổi họp với khách
Giữ phạm vi, dời hạnĐủ mọi yêu cầuHạn chót lùi một khoảng cụ thể, nêu ngàyNgười nhận kết quả linh động về thời gian, nội dung quan trọng hơn tốc độ
Giữ cả hai, thêm nguồn lựcHạn và phạm viCần thêm người hỗ trợ một phần, hoặc tạm gác một việc khác của bạnCó người rảnh tay hoặc có việc khác dời được
Giao từng phầnPhần chính đúng hạnPhần phát sinh giao sau vài ngàyNgười nhận cần dùng phần chính trước, phần thêm để bổ sung

Bạn không cần đủ bốn phương án mỗi lần, nhưng ít nhất phải có hai. Khi trình bày, nói phương án mình đề xuất trước kèm lý do, rồi mới nêu các phương án còn lại. Như vậy sếp thấy bạn đã nghĩ thay họ một bước, chứ không đẩy bài toán sang cho họ.

Câu mở lời và cách nói để không nghe như than

Chọn lúc nói càng sớm càng tốt, lý tưởng là ngay trong ngày nhận yêu cầu mới. Nói ở ngày thứ năm của một việc sáu ngày thì phương án duy nhất còn lại là làm đêm. Nếu yêu cầu đến qua tin nhắn buổi tối, bạn có thể trả lời ngắn rằng đã nhận và hẹn sáng mai trao đổi về thời gian, thay vì gật đầu luôn.

Câu mở đầu nên đi thẳng vào việc và trung tính. Ví dụ: "Anh ơi, em đã xem phần anh muốn thêm về chi nhánh. Em tính thử thì phần này cần thêm khoảng ba ngày, mà mình còn sáu ngày tới hạn. Em muốn thống nhất với anh cách xử lý để bản giao vẫn chắc." Câu này có đủ ba thứ: đã nhận yêu cầu, có con số, và mục tiêu chung là bản giao tốt.

Tránh những cụm làm cuộc nói chuyện chệch hướng như "lúc nào cũng thêm việc", "em đã nói từ đầu rồi", "không ai làm kịp đâu". Chúng có thể đúng, nhưng chúng biến cuộc thương lượng về phương án thành cuộc tranh luận về thái độ. Nếu bạn thật sự thấy việc thêm giữa chừng lặp lại nhiều lần, nên dành một buổi khác để bàn về cách lập kế hoạch, không nhét vào cuộc nói chuyện này.

Khi sếp hỏi lại "cố một chút không được à", đừng vội lùi. Bạn có thể đáp: "Nếu cố thì em làm được phần chính đúng hạn, nhưng phần chi nhánh sẽ chỉ kịp số tổng, chưa kịp nhận xét. Anh thấy như vậy có ổn cho buổi họp không?" Bạn vẫn hợp tác, nhưng nói rõ cái giá của việc cố.

Khi sếp nói "việc nào cũng gấp"

Hỏi về người nhận kết quả. Câu "báo cáo này ai đọc và đọc để quyết định gì" thường làm rõ phần nào thật sự cần. Nếu người đọc chỉ cần con số tổng để chốt ngân sách, phần phân tích chi tiết có thể đi sau.

Đề nghị xếp hạng thay vì chọn bỏ. Người ta ngại nói "bỏ phần này" nhưng dễ xếp thứ tự hơn. Bạn đưa danh sách và nhờ sếp đánh số một, hai, ba. Phần cuối danh sách tự nhiên trở thành phần làm nếu còn thời gian.

Nói rõ việc khác sẽ bị ảnh hưởng. Nếu bạn đang giữ việc của dự án khác, nói cụ thể: "Nếu em dồn cho báo cáo này thì bộ tài liệu đào tạo sẽ trễ hai ngày, anh có muốn em báo bên đào tạo không?" Lúc đó sếp nhìn thấy cái giá thật.

Chấp nhận nếu đó là quyết định có thông tin. Có những lần sếp vẫn chọn giữ cả hạn lẫn phạm vi, vì lý do bạn không biết hết. Khi đó bạn làm, nhưng ghi lại rằng đã nêu rủi ro và được chọn phương án nào. Việc này không phải để đề phòng sếp, mà để lần sau cả hai nhìn lại lập kế hoạch tốt hơn.

Chốt lại bằng vài dòng sau cuộc nói chuyện

Thống nhất miệng rất dễ trôi, nhất là khi sếp bận nhiều việc. Ngay sau buổi trao đổi, bạn gửi một tin nhắn hoặc email ngắn, gồm:

  • Phương án đã chọn, nói bằng một câu: "Mình giữ hạn thứ Sáu cho phần chính, phần chi nhánh giao thứ Ba tuần sau."
  • Phạm vi cụ thể của mỗi đợt giao, đủ để người đọc sau không hiểu nhầm.
  • Những điều phụ thuộc người khác: "Cần kế toán gửi số trước thứ Tư, em sẽ nhắc."
  • Việc nào của bạn bị dời để nhường chỗ, nếu có.
  • Câu kết mời sửa: "Nếu em hiểu sai chỗ nào anh nhắn giúp em nhé."

Tin nhắn này có giá trị hơn bạn tưởng. Nó giúp sếp chuyển tiếp cho người nhận báo cáo mà không phải kể lại, và nếu một tuần sau lại có yêu cầu mới, bạn có sẵn mốc để so: phạm vi đã chốt là thế này, phần mới cần tính thêm. Cách làm này cũng áp dụng được khi người thêm yêu cầu là khách hàng hay phòng ban khác, chỉ cần đổi người nhận tin nhắn.

Giảm số lần bị thêm việc giữa chừng về sau

Thương lượng tốt từng lần là cần, nhưng bớt được số lần phải thương lượng còn tốt hơn. Cách hiệu quả nhất là chốt phạm vi rõ hơn từ đầu. Khi nhận việc, bạn nhắc lại bằng lời của mình: "Vậy bản này gồm ba phần, số liệu đến hết tháng Chín, giao thứ Sáu, đúng không anh?" Câu nhắc lại mất mười giây nhưng thường làm lộ ra những kỳ vọng chưa nói.

Cách thứ hai là cho sếp xem bản nháp sớm. Một khung sườn sau một hai ngày giúp người giao việc nhận ra họ còn muốn gì, và yêu cầu mới xuất hiện ở ngày thứ hai thay vì ngày thứ năm. Thêm việc ở ngày thứ hai thì dễ xoay hơn nhiều.

Cách thứ ba là để dành một khoảng đệm khi báo thời gian. Không phải để lười, mà vì gần như việc nào cũng có phát sinh. Nếu bạn quen báo đúng con số tối thiểu, mọi phát sinh nhỏ đều thành chuyện phải thương lượng. Khi đã có thói quen ba thứ này, phần lớn yêu cầu thêm sẽ được xử lý trong một câu trao đổi thay vì một buổi căng thẳng.

Câu hỏi thường gặp

Có nên nói với sếp ngay khi nhận yêu cầu mới hay làm thử vài hôm rồi mới nói?

Nên nói sớm, chậm nhất là trong một ngày làm việc sau khi nhận. Bạn cần vài giờ để ước lượng, nhưng chờ làm thử vài hôm thì số phương án còn lại sẽ ít đi, và lúc đó lời xin lùi hạn dễ bị hiểu là bạn làm chậm.

Nếu sếp không muốn chọn phương án nào và chỉ bảo cố gắng thì sao?

Bạn đề xuất cụ thể phương án mình thấy hợp lý nhất và hỏi sếp có phản đối không. Im lặng hoặc gật đầu lúc đó là một lựa chọn. Sau buổi nói chuyện, gửi tin nhắn tóm tắt để cả hai cùng hiểu phần nào sẽ giao, phần nào sẽ chậm.

Ước lượng thời gian của mình hay sai thì có nên đưa con số không?

Vẫn nên đưa, kèm khoảng thay vì một con số duy nhất, ví dụ hai đến ba ngày. Con số có khoảng trung thực hơn và giúp sếp hiểu mức rủi ro. Theo thời gian, bạn ghi lại ước lượng và thực tế để lần sau ước sát hơn.

Yêu cầu thêm đến từ sếp của sếp thì thương lượng với ai?

Thường vẫn thương lượng với người trực tiếp giao việc cho bạn, đưa họ các phương án để họ trao đổi tiếp lên trên. Nhảy cấp dễ làm sếp trực tiếp khó xử. Nếu sếp cấp trên trao đổi trực tiếp với bạn, bạn vẫn có thể nêu con số và báo lại cho sếp trực tiếp ngay sau đó.

Làm sao để không bị coi là người hay kêu khó?

Đi kèm mỗi lần nêu khó khăn là một phương án, và giữ giọng bàn chuyện chung chứ không than. Khi phương án đã chốt thì giao đúng như đã hẹn. Người giữ lời sau mỗi lần thương lượng sẽ được tin hơn trong lần sau, kể cả khi họ thương lượng thường xuyên.

Có nên ghi lại các lần bị thêm việc để làm bằng chứng không?

Ghi lại để rút kinh nghiệm lập kế hoạch thì nên, nhưng tránh tinh thần sưu tầm bằng chứng chống sếp. Một bảng ghi đơn giản gồm ngày, yêu cầu thêm, phương án đã chọn giúp bạn có dữ liệu khi muốn bàn với sếp về cách giao việc hiệu quả hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138