HiepThuong.comHiệp Thương
Thương lượng trong gia đình

Thương lượng việc nhà với vợ hoặc chồng: mở lời, đổi phần việc và hẹn xem lại

Cách vợ chồng thương lượng lại việc nhà mà không cãi nhau: chọn lúc nói, câu mở lời, đổi phần việc theo sở thích và sức, hẹn một tháng sau xem lại.

Young Vietnamese couple sitting cross-legged on a living room floor in Hà Nội, folding laundry together while talking, seen from behind, late afternoon window light

Thương lượng việc nhà với vợ hoặc chồng không phải là đòi chia đôi mọi thứ cho bằng nhau, mà là cùng sắp lại phần việc sao cho cả hai thấy công bằng và làm được lâu. Phần lớn cuộc cãi nhau vì cái bát chưa rửa thật ra không nói về cái bát: nó nói về cảm giác một người đang gánh nhiều hơn mà không ai thấy, hoặc một người bị nhắc như trẻ con.

Bài này đi theo đúng trình tự một cuộc thương lượng: chọn thời điểm, mở lời không buộc tội, đặt mọi việc lên bàn, đổi chác theo sở thích và sức của từng người, chốt thành vài dòng dễ nhớ, rồi hẹn ngày xem lại. Các câu mẫu dùng cách xưng "anh, em, mình" để bạn đổi cho hợp nhà mình.

Vì sao chuyện việc nhà dễ thành cãi nhau hơn là thương lượng

Việc nhà có ba đặc điểm khiến nó khó bàn. Thứ nhất, nó lặp lại mỗi ngày nên mọi bất công nhỏ đều được cộng dồn; một tuần không ai đổ rác thì không sao, ba năm một người luôn đổ rác thì thành chuyện lớn. Thứ hai, phần lớn việc nhà vô hình: nhớ hôm nào con cần mang đồ thể dục, biết lúc nào gạo sắp hết, để ý tủ lạnh có món gì sắp hỏng. Người làm phần việc nghĩ và nhắc thường thấy mình làm rất nhiều, còn người kia chỉ thấy những việc tay chân.

Thứ ba, hai người thường lớn lên trong hai nếp nhà khác nhau. Một bên quen nhà phải lau mỗi ngày, bên kia quen một tuần lau một lần vẫn sạch. Khi chưa nói ra, mỗi người coi chuẩn của mình là đương nhiên, và người có chuẩn cao hơn dễ thành người nhắc, người có chuẩn thấp hơn dễ thành người bị nhắc.

Vì vậy cuộc nói chuyện thường bắt đầu bằng lời trách vào lúc mệt nhất: tối muộn, bát đầy bồn, con chưa tắm. Lúc đó không ai thương lượng được, chỉ có tự vệ. Muốn đổi kết quả, bạn cần đổi cách bắt đầu: tách cơn bực của tối nay ra khỏi cuộc bàn bạc, và hẹn một lúc khác để nói chuyện về cả hệ thống chứ không về một cái bát.

Chọn thời điểm và mở lời không buộc tội

Hẹn trước, đừng nói ngay lúc bực. Một câu đơn giản như "Cuối tuần này mình ngồi mười lăm phút bàn lại chuyện việc nhà nhé, dạo này em thấy hơi đuối" cho người kia thời gian chuẩn bị và báo hiệu đây là chuyện chung, không phải buổi xử tội.

Nói về mình trước khi nói về người kia. Thay vì "Anh chẳng bao giờ phụ gì", bạn thử "Em đang thấy mệt vì tối nào cũng vừa nấu vừa trông con, em muốn mình tìm cách chia lại". Câu thứ hai mô tả một vấn đề hai người cùng giải, câu thứ nhất là một bản án.

Thừa nhận phần người kia đang làm. Nếu chồng hay vợ bạn đang lo sửa điện nước, đưa đón con hay đi chợ cuối tuần, nói ra trước. Người được ghi nhận thì dễ mở lòng bàn thêm; người cảm thấy công sức bị xoá trắng thì sẽ liệt kê lại công sức của mình và cuộc nói chuyện thành cuộc đếm điểm.

Chọn nơi riêng, không có con và bố mẹ nghe. Bàn việc nhà trước mặt ông bà hay con lớn dễ làm một người thấy mất mặt. Một buổi cà phê sáng, một lúc đi bộ quanh khu nhà, hay lúc con đã ngủ là đủ.

Đặt mục tiêu chung ngay câu đầu. Ví dụ: "Mình muốn tối nào cũng còn chút thời gian ngồi với nhau, không ai kiệt sức". Khi mục tiêu là chung, mọi đề xuất sau đó được xét theo câu hỏi có giúp đạt mục tiêu ấy không, chứ không phải ai thắng.

Đặt toàn bộ việc nhà lên bàn trước khi chia

Thương lượng chỉ công bằng khi hai bên nhìn thấy cùng một bức tranh. Trước khi chia, hai người cùng làm danh sách theo các bước sau, mất chừng hai mươi phút:

  1. Mỗi người tự ghi ra giấy mọi việc mình làm trong một tuần bình thường, kể cả việc nghĩ: lên thực đơn, nhớ lịch tiêm của con, nhắn tin với cô giáo, theo dõi hoá đơn điện nước.
  2. Gộp hai danh sách, gạch các việc trùng, thêm các việc chưa ai ghi nhưng vẫn phải có người làm.
  3. Với mỗi việc, ghi tần suất (mỗi ngày, mỗi tuần, mỗi tháng) và ước thời gian. Không cần chính xác, chỉ cần hai người đồng ý con số tương đối.
  4. Đánh dấu việc nào mỗi người thấy dễ chịu, việc nào ghét nhất. Đây là chất liệu để đổi chác ở bước sau.
  5. Ghi riêng các việc có chuẩn khác nhau, ví dụ lau nhà mấy lần một tuần, quần áo gấp hay treo. Những việc này cần bàn chuẩn trước khi bàn người làm.

Nhiều cặp vợ chồng chỉ cần đến bước ba là đã bớt căng: người làm ít hơn thường thật lòng không biết danh sách dài đến vậy, và người làm nhiều hơn được nhìn thấy. Bạn không cần biến danh sách thành bảng tính; một tờ giấy dán trong tủ bếp là đủ.

Đổi chác theo sở thích, sức và giờ giấc

Thương lượng tốt không chia đôi từng việc mà đổi việc cho nhau, để mỗi người làm phần ít ghét hơn và hợp giờ giấc hơn. Bảng dưới là ví dụ giả định của một cặp vợ chồng đi làm hành chính, có một con nhỏ.

ViệcNgười nhậnLý do hai bên đồng ý
Nấu bữa tối các ngày thườngVợVợ thích nấu, về sớm hơn nửa tiếng
Rửa bát và dọn bếp sau bữa tốiChồngĐổi lại cho việc nấu, chồng không ngại nước
Tắm cho con và kể chuyện trước khi ngủLuân phiên theo ngày chẵn lẻCả hai đều muốn có thời gian với con
Đi chợ cuối tuần, lên thực đơnVợ lên thực đơn, chồng đi chợTách phần nghĩ và phần chạy việc
Giặt và phơiChồngCó thể làm buổi tối khi vợ ru con
Theo dõi hoá đơn, lịch học, lịch tiêmChồngChuyển bớt phần việc nghĩ khỏi người vợ
Tổng vệ sinh cuối tuầnCả hai, một tiếng sáng Chủ nhậtLàm chung cho nhanh, xong đi chơi

Điểm đáng chú ý là phần việc nghĩ được tách ra và giao trọn. "Giao trọn" nghĩa là người nhận tự nhớ, tự làm, tự lo đến cuối; người kia không phải nhắc. Nếu chồng nhận theo dõi lịch tiêm mà vẫn chờ vợ nhắc, thì phần việc nghĩ thực ra vẫn nằm ở vợ.

Khi hai người có chuẩn sạch khác nhau

Đây là chỗ hay kẹt nhất. Người chuẩn cao thường đề nghị người kia làm cho đúng ý; người chuẩn thấp thấy mình bị kiểm tra. Một cách thương lượng là tìm mức tối thiểu cả hai chấp nhận, ví dụ bát không qua đêm, sàn lau hai lần một tuần, quần áo sạch gấp trong hai ngày. Phần vượt mức tối thiểu là lựa chọn của người muốn cao hơn, và người đó tự làm hoặc tự trả công thuê.

Cách thứ hai là chia theo khu vực: người có chuẩn cao giữ khu bếp theo cách của mình, người kia giữ phòng làm việc hay ban công theo cách của họ. Mỗi người là chủ khu của mình, không góp ý khu của người kia trừ khi ảnh hưởng tới sức khoẻ cả nhà.

Một câu mẫu để mở phần này: "Em biết em hơi kỹ chuyện bếp. Mình thống nhất mức nào là đủ sạch để anh không thấy bị soi, còn phần em muốn kỹ hơn thì em tự lo nhé". Khi người chuẩn cao tự nhận phần kỹ tính của mình, người kia thường bớt phòng thủ ngay.

Cũng nên nói thẳng về chuyện làm lại việc của người kia. Gấp lại quần áo vừa được gấp, rửa lại cái nồi vừa rửa là cách nhanh nhất làm người kia thôi làm. Nếu thật sự không chịu được, hãy nói ra trong buổi bàn bạc thay vì sửa lặng lẽ sau lưng.

Chốt thoả thuận và hẹn ngày xem lại

Viết lại vài dòng ngắn. Không cần văn bản trang trọng. Ba đến sáu dòng ghi ai nhận việc gì, mức tối thiểu là gì, gặp trục trặc thì báo nhau thế nào. Viết ra giúp tránh cảnh hai tuần sau mỗi người nhớ một kiểu.

Thoả thuận cách nhắc. Nếu cần nhắc, nhắc bằng câu gì và qua kênh nào. Có nhà đồng ý nhắc một lần bằng tin nhắn, không nhắc lần hai trước mặt con. Có nhà dùng một bảng nhỏ trên tủ lạnh để tự đánh dấu, không ai phải nói.

Có điều khoản cho tuần bận. Khi một người đi công tác, ốm hay vào mùa cao điểm công việc, phần việc của người đó chuyển sang ai, hay cả nhà tạm hạ chuẩn. Bàn trước thì lúc bận không phải cãi.

Hẹn ngày xem lại sau ba đến bốn tuần. Thoả thuận đầu tiên hiếm khi đúng ngay. Buổi xem lại hỏi ba câu: việc nào chạy tốt, việc nào vẫn bị rơi, có ai đang thấy nặng hơn không. Sửa một hai chỗ rồi chạy tiếp.

Ghi nhận khi người kia làm đúng. Một lời cảm ơn ngắn khi việc được làm xong mà không cần nhắc giữ cho thoả thuận sống lâu hơn mọi bảng phân công.

Khi thương lượng không đi tới đâu và khi nào không còn là chuyện thương lượng

Có những lần bàn mãi không ra. Nếu cuộc nói chuyện cứ quay về chuyện cũ, hai người có thể thử một vài cách: mỗi người tự đề xuất một phương án hoàn chỉnh rồi cùng chọn phần tốt nhất của cả hai; thử một phương án trong hai tuần như một thí nghiệm thay vì quyết định mãi mãi; hoặc cân nhắc thuê giúp việc theo giờ cho phần cả hai cùng ghét, nếu ngân sách cho phép. Khi bế tắc kéo dài và ảnh hưởng tới tình cảm, một buổi trò chuyện với chuyên gia tư vấn hôn nhân gia đình giúp hai người nghe nhau rõ hơn.

Có một ranh giới cần nói rõ. Thương lượng chỉ có nghĩa khi hai người ngang hàng và an toàn. Nếu chuyện việc nhà đi kèm quát tháo đe doạ, đánh đập, khống chế tiền bạc hay cấm đoán đi lại, đó không còn là bất đồng để thương lượng mà là dấu hiệu bạo lực gia đình. Lúc đó việc cần làm là giữ an toàn cho mình và con, tìm tới người thân tin cậy, tổ dân phố, công an hoặc các đường dây hỗ trợ phòng chống bạo lực gia đình ở địa phương. Không có câu nói khéo nào thay được sự hỗ trợ ấy.

Với phần lớn gia đình, việc nhà là chuyện có thể bàn được. Điều làm nên khác biệt không phải là bảng phân công đẹp, mà là thói quen ngồi lại với nhau đều đặn, nói về cảm giác của mình và sẵn lòng sửa thoả thuận khi hoàn cảnh đổi.

Câu hỏi thường gặp

Chồng hoặc vợ không chịu ngồi xuống bàn chuyện việc nhà thì làm sao?

Bắt đầu nhỏ hơn: đề nghị bàn một việc cụ thể thay vì cả hệ thống, ví dụ chỉ chuyện bữa tối. Chọn lúc người kia thoải mái và nói rõ thời lượng, chừng mười lăm phút. Nhiều người né vì sợ bị trách; khi thấy buổi nói chuyện không biến thành buổi kể tội, họ dễ quay lại lần sau.

Có nên chia việc nhà chính xác năm mươi năm mươi không?

Không cần. Thu nhập, giờ làm, sức khoẻ và sở thích của hai người thường khác nhau, nên chia theo tổng gánh nặng mà cả hai thấy công bằng hợp lý hơn chia đều từng việc. Điều quan trọng là cả hai cùng đồng ý và có ngày xem lại khi hoàn cảnh thay đổi.

Một người đi làm, một người ở nhà thì việc nhà chia thế nào?

Người ở nhà thường nhận phần nhiều hơn trong giờ hành chính, nhưng buổi tối và cuối tuần vẫn là thời gian chung. Nhiều cặp thống nhất rằng sau giờ làm của người đi làm, việc nhà và việc con được chia lại, để người ở nhà cũng có giờ nghỉ. Nên bàn cả phần việc nghĩ, vì nó hay dồn hết về người ở nhà.

Thuê giúp việc có làm hết cãi nhau về việc nhà không?

Giúp việc gỡ được phần tay chân nhưng không gỡ phần quản lý: ai giao việc, ai trả lương, ai góp ý khi làm chưa đúng. Nếu không bàn trước, phần quản lý này lại dồn về một người. Hãy thương lượng cả chuyện ai làm việc với người giúp việc như một phần việc nhà.

Đã thoả thuận rồi mà người kia không làm thì sao?

Hỏi trước khi trách: có thể việc đó không hợp giờ giấc, hoặc người kia hiểu khác về mức đã thống nhất. Dùng buổi xem lại để sửa. Nếu việc bị bỏ lặp lại nhiều lần mà không có lý do, nói thẳng về cảm giác của bạn và hỏi người kia muốn đổi sang việc nào họ thật sự làm được.

Có nên để con nghe khi vợ chồng bàn chuyện việc nhà?

Phần bàn bạc giữa hai vợ chồng nên làm riêng. Khi đã thống nhất, có thể họp cả nhà để giao thêm phần việc vừa sức cho con. Con thấy bố mẹ bàn bạc êm thấm và giữ lời là bài học tốt, nhưng con không nên thành trọng tài giữa bố và mẹ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138