HiepThuong.comHiệp Thương
Thương lượng ở nơi làm việc

Phân việc trong nhóm khi ai cũng né phần khó: thương lượng để chia cho công bằng

Phần việc nặng, nhàm hay dễ bị chê luôn không ai nhận. Cách gọi tên từng phần, cho điểm độ nặng, xoay vòng và đổi chác để cả nhóm thấy chia công bằng.

Five young Vietnamese coworkers gathered around a wooden table in a co-working loft in Can Tho, hands reaching toward scattered blank cards, overhead view, soft green tones

Trong nhóm nào cũng có những phần việc ai cũng muốn tránh: nặng mà không ai thấy, nhàm mà tốn giờ, hoặc dễ bị chê nếu làm hỏng. Chia những phần này cho công bằng là một cuộc thương lượng nhiều bên, và nó thành công khi mọi người cùng nhìn thấy toàn bộ khối việc, cùng thống nhất cách đo độ nặng, và có cơ hội đổi chác thay vì bị ấn việc.

Bài viết dành cho trưởng nhóm nhỏ, người điều phối dự án, và cả thành viên bình thường muốn đề xuất cách chia khác khi thấy mình luôn nhận phần nặng. Bạn sẽ có một quy trình chia việc trong một buổi họp, mẫu bảng cho điểm, cách xoay vòng và cách nói khi có người không chịu.

Vì sao phần khó luôn rơi vào cùng vài người

Trong hầu hết các nhóm, việc khó không được chia mà được trôi về những người dễ nói chuyện nhất, có trách nhiệm nhất hoặc không biết từ chối. Trưởng nhóm bận rộn thường giao cho người mà họ biết chắc sẽ làm xong, và người đó nhận vì ngại để nhóm trễ. Qua vài tháng, khối việc nặng dồn về hai ba người, trong khi những người khác vẫn nhận phần dễ thấy và được khen.

Vấn đề không chỉ là bất công. Người luôn nhận phần nặng dần mệt mỏi, và đến một lúc họ hoặc xin chuyển, hoặc bắt đầu làm ở mức tối thiểu. Nhóm mất đi chính những người đáng tin nhất. Còn những người quen né thì không có dịp học những việc khó, nên nhóm ngày càng phụ thuộc vào ít người.

Một lý do nữa ít khi được nói ra: không ai nhìn thấy toàn bộ khối việc. Mỗi người chỉ thấy phần mình, nên ai cũng cảm thấy mình đang gánh nhiều. Khi khối việc được bày ra hết trên bàn, nhiều tranh cãi tự lắng xuống, vì mọi người thấy rõ ai đang làm gì.

Quy trình chia việc trong một buổi họp

Với nhóm từ ba đến mười người, một buổi họp khoảng bốn mươi lăm phút là đủ để chia việc cho một dự án hay một tháng làm việc. Trình tự gợi ý:

  1. Liệt kê hết việc. Viết từng phần việc ra thẻ giấy hoặc một bảng chung, kể cả những việc nhỏ hay bị quên như ghi biên bản, nhắc hạn, dọn dữ liệu.
  2. Cho điểm độ nặng. Cả nhóm cùng chấm mỗi việc theo vài tiêu chí, ví dụ thời gian, độ khó, độ nhàm, mức áp lực. Chấm nhanh, không tranh luận lâu.
  3. Cho mỗi người chọn trước một việc mình muốn. Lượt chọn đầu giúp ai cũng có ít nhất một việc hợp sở thích.
  4. Chia phần còn lại theo tổng điểm. Mục tiêu là tổng điểm mỗi người gần bằng nhau, không phải số đầu việc bằng nhau.
  5. Mở vòng đổi chác. Ai muốn đổi việc với ai thì tự thương lượng trong năm phút, miễn tổng điểm hai bên vẫn cân.
  6. Chốt và ghi lại. Bảng cuối cùng gửi cho cả nhóm, kèm ngày xem lại.

Bước cho điểm thường làm người ta ngạc nhiên nhất. Một việc tưởng nhẹ như tổng hợp phản hồi khách mỗi tuần có thể được chấm rất nặng vì nhàm và kéo dài. Khi mọi người cùng chấm, người từng làm việc đó lâu nay được công nhận mà không cần tự kể công.

Mẫu bảng cho điểm độ nặng

Dưới đây là ví dụ giả định cho một nhóm năm người làm truyền thông nội bộ. Mỗi tiêu chí chấm từ một đến ba, tổng điểm là căn cứ để chia.

Phần việcThời gianĐộ khóĐộ nhàmÁp lựcTổng
Viết bản tin tuần22127
Tổng hợp phản hồi nhân viên21317
Chụp ảnh sự kiện cuối tháng22138
Cập nhật danh bạ nội bộ11316
Trả lời thắc mắc trong nhóm chat chung31228
Soạn kế hoạch quý23139

Con số không cần chính xác tuyệt đối; điều quan trọng là cả nhóm cùng chấm và cùng thấy. Bạn có thể đổi tiêu chí cho hợp với nhóm mình, ví dụ thêm tiêu chí "phải làm ngoài giờ" hay "phải tiếp xúc khách khó". Khi chia, người nhận phần tổng điểm cao có thể được bớt một đầu việc nhỏ để cân lại.

Một lưu ý khi chấm: mỗi người cảm nhận độ nhàm và áp lực khác nhau. Người thích viết thấy bản tin tuần nhẹ nhàng, người khác thấy nặng nề. Nếu chênh lệch lớn, lấy điểm trung bình và ghi chú lại. Chính sự khác biệt này lại là cơ hội cho vòng đổi chác: người thấy nhẹ nhận việc đó, đổi lấy phần mà người kia thấy nhẹ. Cả hai cùng được lợi mà tổng điểm vẫn cân.

Xoay vòng phần việc không ai muốn

Xoay theo chu kỳ rõ ràng. Những việc nhàm lặp lại như trực nhóm chat, ghi biên bản, tổng hợp số liệu tuần nên xoay theo tuần hoặc tháng, có lịch công bố trước. Ai cũng biết lượt mình đến lúc nào, không ai phải đi xin người khác nhận giúp.

Kèm hướng dẫn ngắn. Việc xoay vòng chỉ hiệu quả khi người mới nhận làm được ngay. Người làm lâu nhất viết vài dòng hướng dẫn, mất nửa giờ nhưng tiết kiệm cho cả nhóm về sau.

Cho phép đổi lượt có điều kiện. Ai bận đột xuất có thể đổi lượt với người khác, miễn tự thoả thuận và báo trưởng nhóm. Như vậy sự linh động không biến thành cớ để né.

Công nhận công khai. Trong buổi họp cuối tháng, nhắc tên người đã làm phần việc khó thấy. Một câu ghi nhận đúng chỗ làm cho phần việc đó bớt nặng nề với người kế tiếp.

Gắn việc nhàm với một chút quyền lợi nhỏ. Người đang giữ lượt trực nhóm chat có thể được miễn ghi biên bản tuần đó, hoặc được chọn trước việc ở đợt chia sau. Những đổi chác nhỏ như vậy không tốn gì của nhóm nhưng làm lượt trực bớt giống một hình phạt.

Khi có người không chịu nhận phần của mình

Dù quy trình rõ ràng, vẫn có lúc một thành viên từ chối phần được chia. Trước hết, bạn hỏi lý do thay vì kết luận họ lười. Có thể họ đang gánh việc ở dự án khác mà nhóm không biết, có thể họ thật sự không có kỹ năng cho phần đó và sợ làm hỏng. Câu hỏi nhẹ nhàng như "Phần này có gì làm em thấy khó nhận không?" thường mở ra thông tin quan trọng.

Nếu lý do là kỹ năng, giải pháp có thể là ghép cặp: người đó làm cùng một người đã quen việc trong lần đầu, rồi tự làm ở lần sau. Nếu lý do là khối lượng ở chỗ khác, nhóm cần biết để chia lại, và có khi cần trưởng nhóm trao đổi với quản lý bên kia.

Nếu không có lý do nào rõ ràng ngoài việc không thích, bạn nhắc lại nguyên tắc cả nhóm đã thống nhất: tổng điểm ngang nhau, ai muốn đổi thì tự đổi với người khác. Người đó vẫn có quyền đổi, nhưng không có quyền đẩy việc mà không đổi lại gì. Giữ giọng bình tĩnh, nói trước nhóm nhỏ hoặc nói riêng, tránh làm người ta mất mặt trước đông người.

Trường hợp hiếm, khi một người liên tục từ chối và ảnh hưởng tới cả nhóm, chuyện không còn là thương lượng phân việc nữa mà là chuyện quản lý con người. Trưởng nhóm cần trao đổi riêng, và nếu cần, đưa lên cấp quản lý cao hơn với các sự việc cụ thể.

Nếu bạn là thành viên luôn nhận phần nặng

Không phải ai cũng là trưởng nhóm. Nếu bạn là người thường xuyên nhận phần khó và muốn thay đổi, bạn vẫn có thể đề xuất mà không gây căng thẳng:

  • Ghi lại những việc mình đã làm trong một hai tháng, kèm thời gian ước tính. Có số liệu thì cuộc nói chuyện bớt cảm tính.
  • Đề xuất với trưởng nhóm cách chia có cho điểm, nói như một gợi ý cải tiến cho cả nhóm: "Em nghĩ mình thử cho điểm độ nặng khi chia việc, để ai cũng thấy rõ."
  • Tự nguyện giữ lại một phần nặng mà mình làm tốt, đổi lấy việc nhường phần nhàm lặp lại cho người khác.
  • Hướng dẫn người khác làm phần bạn muốn chuyển, để họ không có lý do "không biết làm".
  • Khi trưởng nhóm lại định giao thêm, nhắc khéo tổng khối việc hiện có và hỏi việc nào có thể chuyển đi.

Bạn không cần chứng minh người khác lười. Bạn chỉ cần làm cho khối việc hiện rõ và đưa ra một cách chia mà ai cũng thấy hợp lý. Khi cách chia công bằng được dựng lên, phần lớn mọi người sẽ theo, vì không ai muốn bị nhìn thấy là người né việc khi bảng điểm đã công khai.

Xem lại sau mỗi chu kỳ

Một cách chia tốt ở tháng này có thể không còn hợp ở tháng sau. Dự án mới, thành viên mới, hay một người vừa học xong kỹ năng mới đều làm thay đổi độ nặng thực tế. Vì vậy cuối mỗi chu kỳ, nhóm dành mười lăm phút xem lại: việc nào thật ra nặng hơn hoặc nhẹ hơn dự đoán, ai đang quá tải, phần nào nên xoay vòng thay vì giao cố định.

Câu hỏi đơn giản để mở đầu là: "Nếu được chia lại từ đầu, mỗi người muốn đổi điều gì?" Câu hỏi này cho phép mọi người nói ra khó chịu một cách bình thường, thay vì để dồn nén. Người nói ra sớm thường đề xuất được cách đổi hợp lý, còn người để dồn nén thì thường bùng lên vào lúc không ai ngờ.

Lặp lại vài chu kỳ như vậy, nhóm sẽ có một thói quen chia việc mà không ai cảm thấy bị ép. Đó cũng là lúc trưởng nhóm bớt được một nguồn căng thẳng lớn, và các thành viên học được cách thương lượng với nhau một cách công khai, thẳng thắn.

Câu hỏi thường gặp

Có nên để mọi người tự chọn việc hoàn toàn không?

Tự chọn hoàn toàn thường dẫn đến việc phần nặng bị bỏ lại cuối. Cách cân bằng là cho mỗi người chọn trước một việc mình thích, rồi chia phần còn lại theo tổng điểm. Như vậy vừa tôn trọng sở thích, vừa không để ai gánh hết phần khó.

Cho điểm độ nặng có làm buổi họp kéo dài không?

Nếu chấm nhanh với thang ba mức và đặt giới hạn thời gian, việc cho điểm chỉ mất mười đến mười lăm phút. Với những việc lặp lại, điểm của lần trước có thể dùng lại, chỉ cần điều chỉnh khi có thay đổi rõ.

Người giỏi việc khó có nên luôn nhận việc khó không?

Người giỏi có thể nhận phần khó nhiều hơn, nhưng nên được bớt việc nhàm lặp lại để tổng khối việc cân bằng. Đồng thời nhóm cần cho người khác cơ hội học phần khó, để không phụ thuộc vào một người.

Thành viên mới nên được chia việc thế nào?

Thành viên mới nên nhận vài việc vừa sức kèm một việc có người kèm cặp, để học dần. Không nên dồn hết việc nhàm cho người mới vì họ ngại từ chối; điều đó làm họ nản và cũng không giúp họ hiểu công việc chính của nhóm.

Nếu trưởng nhóm không muốn đổi cách chia việc thì sao?

Bạn đề xuất thử nghiệm trong một chu kỳ thay vì đổi hẳn, và chuẩn bị số liệu về khối việc hiện tại. Trưởng nhóm thường dễ đồng ý thử hơn là đồng ý thay đổi lớn. Sau chu kỳ thử, cả nhóm cùng đánh giá.

Phân việc trong nhóm bạn bè làm dự án chung có khác không?

Nguyên tắc vẫn giống: bày hết việc ra, cùng chấm độ nặng, chia theo tổng điểm và cho đổi chác. Với nhóm bạn, nên nói rõ từ đầu việc gì xảy ra khi ai đó không làm phần mình, để tránh mất lòng về sau.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138