Một khoá học đàm phán đáng tiền là khoá học dành phần lớn thời gian cho thực hành có người góp ý: học viên đóng vai trong những tình huống gần với đời mình, được nhận xét cụ thể sau mỗi lượt, có bài tập áp dụng giữa các buổi. Nghe giảng lý thuyết hay xem video thì sách và tài liệu miễn phí cũng làm được; điều bạn trả tiền là cơ hội luyện với người thật và được chỉ ra chỗ sai.
Bài này đưa ra các tiêu chí để tự đánh giá một khoá học, những dấu hiệu nên tránh và danh sách câu hỏi nên đặt cho đơn vị tổ chức trước khi đăng ký. Bài không giới thiệu khoá học hay trung tâm nào, không bàn giá. Mục đích là để bạn tự chọn được lớp hợp với nhu cầu của mình, hoặc nhận ra rằng mình chưa cần đi học.
Trước khi tìm lớp: bạn có thực sự cần đi học không
Không phải ai cũng cần một khoá học. Nếu bạn chỉ muốn tự tin hơn khi mặc cả, bàn việc nhà hay xin lùi hạn, thì đọc một cuốn sách kinh điển, giữ nhật ký thương lượng và tập đóng vai với người thân thường đã đủ. Nhiều người đăng ký khoá học vì mong có một lời giải nhanh, trong khi thứ họ cần là thời gian luyện tập đều đặn.
Khoá học có ích hơn trong vài trường hợp: công việc đòi hỏi thương lượng thường xuyên như bán hàng, mua hàng, chăm sóc khách hàng; bạn đã tự học một thời gian nhưng không tiến bộ vì thiếu người góp ý; hoặc bạn cần môi trường có kỷ luật để luyện, không tự duy trì được. Trong những trường hợp đó, giá trị lớn nhất của lớp học là người cùng tập và người góp ý có kinh nghiệm.
Hãy viết ra hai ba tình huống cụ thể bạn muốn làm tốt hơn trước khi tìm lớp. Danh sách này sẽ là thước đo để bạn đánh giá xem một khoá học có phù hợp hay không. Khi đi tư vấn, đưa luôn danh sách đó và hỏi khoá học sẽ luyện những tình huống này ra sao; câu trả lời cụ thể hay chung chung sẽ cho bạn biết khá nhiều.
Tiêu chí đánh giá một khoá học đàm phán
Bảng dưới gom những tiêu chí quan trọng nhất. Bạn có thể in hoặc chép ra, mang theo khi đi tư vấn để hỏi từng mục.
| Tiêu chí | Dấu hiệu tốt | Dấu hiệu đáng lo |
|---|---|---|
| Tỷ lệ thực hành | Phần lớn thời gian là đóng vai, bài tập theo cặp, nhóm | Chủ yếu nghe giảng, xem slide, thực hành chỉ cuối buổi |
| Cách góp ý | Người dạy hoặc trợ giảng quan sát từng cặp, nhận xét cụ thể hành động | Chỉ nhận xét chung cho cả lớp, hoặc không có góp ý |
| Quy mô lớp | Đủ nhỏ để mỗi người được thực hành và góp ý nhiều lượt | Rất đông, đa số chỉ ngồi xem vài người lên làm mẫu |
| Tình huống luyện tập | Gần với công việc, đời sống của học viên, có thể điều chỉnh | Chỉ dùng tình huống xa lạ, không liên quan tới nhu cầu của bạn |
| Bài tập giữa các buổi | Có nhiệm vụ áp dụng ngoài đời và chia sẻ lại ở buổi sau | Học xong buổi nào biết buổi đó |
| Người dạy | Có kinh nghiệm thực tế trong loại thương lượng bạn cần, nói rõ được nền tảng | Chỉ nhấn mạnh danh hiệu, không nói rõ kinh nghiệm cụ thể |
| Tinh thần nội dung | Đàm phán dựa trên lợi ích, tôn trọng, trung thực | Dạy chiêu đánh lừa, gây áp lực, thao túng để thắng |
Không có khoá học nào đạt tuyệt đối mọi tiêu chí. Hãy ưu tiên hai tiêu chí đầu: tỷ lệ thực hành và cách góp ý. Một lớp có thực hành nhiều nhưng góp ý kém cũng giống như tự tập ở nhà, chỉ đông người hơn.
Những dấu hiệu nên tránh
Thị trường khoá học kỹ năng mềm rất đa dạng. Bên cạnh những lớp nghiêm túc, cũng có những lớp quảng bá quá đà. Một vài dấu hiệu nên khiến bạn dè dặt:
- Lời hứa tuyệt đối. Những câu như thắng mọi cuộc đàm phán, khiến ai cũng phải gật đầu. Đàm phán có hai bên, không ai kiểm soát hoàn toàn kết quả.
- Dạy thao túng như một kỹ năng. Nội dung xoay quanh cách bịa thông tin, tạo áp lực giả, khai thác điểm yếu tâm lý của người khác. Những chiêu này có thể hiệu quả một lần nhưng làm hỏng quan hệ và uy tín của bạn.
- Ép đăng ký ngay. Ưu đãi chỉ trong hôm nay, chỉ còn vài suất, đóng tiền trước rồi mới được xem chương trình. Đây chính là những chiêu gây áp lực mà một lớp đàm phán tử tế sẽ dạy bạn nhận ra.
- Không cho xem chương trình chi tiết. Chỉ có những câu chung chung về lợi ích, không nói rõ từng buổi học gì, thực hành ra sao.
- Chính sách không rõ ràng. Không nói rõ điều kiện bảo lưu, đổi lớp hay hoàn phí. Trước khi đóng tiền, hãy hỏi và yêu cầu những điều này bằng văn bản.
Nếu bị dồn ép trong buổi tư vấn, cách đơn giản nhất là nói bạn cần thời gian suy nghĩ và hẹn trả lời sau. Một lớp học nghiêm túc sẽ vẫn ở đó vào tuần sau.
Những câu nên hỏi trước khi đăng ký
Mang danh sách câu hỏi sau đến buổi tư vấn hoặc gửi qua tin nhắn. Cách bên tổ chức trả lời cũng cho bạn biết nhiều về cách họ dạy.
- Mỗi buổi học có bao nhiêu phần thời gian dành cho thực hành theo cặp hoặc nhóm?
- Ai quan sát và góp ý khi học viên thực hành, mỗi người được góp ý bao nhiêu lượt trong cả khoá?
- Lớp tối đa bao nhiêu người?
- Tình huống luyện tập lấy từ đâu, có điều chỉnh theo công việc hoặc nhu cầu của học viên không?
- Giữa các buổi có bài tập áp dụng không, có ai xem và phản hồi không?
- Người dạy có kinh nghiệm thực tế trong loại thương lượng nào?
- Có thể dự thử một buổi hoặc xem chương trình chi tiết từng buổi trước khi đăng ký không?
- Điều kiện bảo lưu, đổi lớp, hoàn phí như thế nào, có ghi trong văn bản không?
Nếu câu trả lời mơ hồ ở các câu một, hai và năm, đó là dấu hiệu lớp thiên về giảng lý thuyết. Nếu bên tổ chức trả lời rõ, cho dự thử và gửi chương trình chi tiết, đó là dấu hiệu tốt.
Học trực tiếp hay học trực tuyến
Học trực tiếp. Có lợi thế lớn với kỹ năng đàm phán vì bạn luyện được ngôn ngữ cơ thể, ánh mắt, sự im lặng, những thứ khó cảm nhận qua màn hình. Phù hợp nếu bạn hay thương lượng gặp mặt như bán hàng tại cửa hàng hay làm việc với khách.
Học trực tuyến có thực hành. Lớp chia phòng nhỏ cho từng cặp đóng vai, có người vào quan sát và góp ý, cũng hiệu quả nếu tổ chức tốt. Phù hợp nếu bạn hay thương lượng qua điện thoại, gọi video hay ở xa trung tâm.
Khoá video tự học. Tiện và linh hoạt, nhưng thiếu phần quan trọng nhất là người tập cùng và người góp ý. Nếu chọn hình thức này, bạn cần tự tìm người để đóng vai và tự ghi nhật ký.
Kết hợp. Một số người học lý thuyết qua sách hoặc video, rồi tham gia vài buổi thực hành trực tiếp có góp ý. Cách này thường tiết kiệm thời gian mà vẫn có phần luyện với người thật.
Tự đánh giá sau buổi học thử
Nếu được dự thử một buổi, đừng chỉ hỏi mình có thích không. Vui hay không phụ thuộc nhiều vào tài nói của người dạy, còn điều bạn cần là học được gì. Sau buổi học thử, tự trả lời những câu sau:
- Trong buổi đó, mình được nói thành tiếng, đóng vai bao nhiêu lần, hay chủ yếu ngồi nghe?
- Mình có nhận được ít nhất một góp ý cụ thể về cách mình nói hay hành động không?
- Tình huống luyện tập có gần với hai ba tình huống mình đã viết ra trước khi tìm lớp không?
- Mình có mang về được ít nhất một câu nói hay một bước làm để thử ngay trong tuần không?
- Không khí lớp có khuyến khích hỏi, thử sai, hay học viên ngại lên tiếng?
- Người dạy có trả lời thẳng những câu hỏi khó, hay né sang chuyện khác và quay về giới thiệu khoá học?
Nếu phần lớn câu trả lời nghiêng về phía tích cực, khoá học có khả năng phù hợp. Nếu buổi học thử chủ yếu là giới thiệu và thuyết phục đăng ký, đó là thông tin đáng giá để bạn cân nhắc lại.
Sau khi học xong: giữ kỹ năng không mai một
Nhiều học viên hào hứng trong khoá học, rồi vài tháng sau quên gần hết. Lý do là kỹ năng đàm phán cần được dùng thường xuyên mới giữ được. Ngay sau khoá học, hãy chọn hai ba kỹ thuật thấy hữu ích nhất và đặt mục tiêu dùng chúng mỗi tuần trong các tình huống thật.
Ghi lại ngay sau mỗi buổi học những câu nói mẫu và tình huống bạn thấy hữu ích, vì chỉ vài ngày là chi tiết sẽ nhạt đi. Nếu khoá học có tài liệu phát tay, đánh dấu những phần đã thử và những phần chưa.
Giữ liên lạc với một hai bạn cùng lớp để tiếp tục tập đóng vai định kỳ, chẳng hạn mỗi tháng một buổi. Có người cùng tập giúp bạn duy trì nhịp, và mỗi người mang tới những tình huống mới từ công việc của mình.
Cuối cùng, ghi nhật ký thương lượng và tự đánh giá lại sau ba tháng. So sánh với lúc trước khoá học để biết khoá học đã giúp bạn đến đâu, và còn cần luyện gì thêm. Đó cũng là cách đánh giá khách quan nhất xem khoá học có đáng thời gian và công sức đã bỏ ra hay không.
Câu hỏi thường gặp
Khoá học đàm phán ngắn một hai buổi có đáng học không?
Có thể đáng nếu buổi học tập trung vào thực hành và bạn có kế hoạch tự luyện tiếp sau đó. Một hai buổi đủ để có khung và trải nghiệm đóng vai, nhưng không đủ để thay đổi thói quen nếu bạn không tập tiếp ngoài đời.
Có chứng chỉ thì khoá học có tốt hơn không?
Không hẳn. Chứng chỉ của khoá kỹ năng mềm thường không phải văn bằng bắt buộc và không đảm bảo chất lượng giảng dạy. Điều cần quan tâm vẫn là tỷ lệ thực hành, cách góp ý và mức độ gần gũi của tình huống với nhu cầu của bạn.
Làm sao biết người dạy có kinh nghiệm thật?
Hỏi cụ thể về loại thương lượng họ từng làm và tình huống họ hay dùng để dạy. Người có kinh nghiệm thường kể được ví dụ chi tiết và nói rõ giới hạn của mình. Câu trả lời chỉ toàn danh hiệu chung chung là dấu hiệu nên tìm hiểu thêm.
Công ty muốn mở lớp đàm phán cho nhân viên thì cần chú ý gì?
Xác định trước nhóm tình huống nhân viên hay gặp, yêu cầu bên dạy điều chỉnh bài tập theo đó, ưu tiên thực hành theo cặp có góp ý và có kế hoạch theo dõi việc áp dụng sau khoá học. Một buổi chia sẻ lý thuyết cho cả công ty ít khi tạo thay đổi.
Học trực tuyến có luyện được ngôn ngữ cơ thể không?
Được một phần, như nét mặt, giọng nói, sự im lặng qua gọi video. Các yếu tố như khoảng cách, tư thế khi ngồi đối diện thì khó luyện hơn. Nếu công việc của bạn chủ yếu là gặp mặt, nên có ít nhất vài buổi thực hành trực tiếp.
Đã đọc nhiều sách rồi có cần đi học nữa không?
Nếu bạn đã đọc nhiều nhưng vẫn thấy lúng túng khi thương lượng thật, thứ bạn thiếu có lẽ là thực hành có góp ý, và một lớp học tốt có thể bù đúng phần đó. Nếu bạn đã luyện đều và thấy tiến bộ, việc đi học là không bắt buộc.